نسیم خوش روزهای زندگی

آیدا، یقینِ یافته‌ی احمد بود»

آن‌چه در این بخش می‌آید انتخابی از رادیو کوچه در بین رسانه‌ها است.

اکبر ترشیزاد

منبع: نشریه هفت

در این حقیقت که آثار ادبی و هنری که «احمد شاملو» پس از آشنایی با «آیدا سرکیسیان» معشوق و همسرش آفریده است، یک سر و گردن فراتر از کارهای پیشین او هستند، کمتر منتقد و مخاطبی شک و تردیدی دارد. بخشی از این تاثیرات بدون شک به سبب همراهی، همکاری و ایثار وصف‌ناپذیری بوده است که آیدا بدون هیچ چشم‌داشتی به پای شاملو و زندگی او ریخته است. اما شاید بخشی دیگری از ماجرا که کمتر دیده و یا به آن پرداخته شده است تاثیری است که رابطه‌ی زناشویی و در معنای واقعی کلمه رضایت جنسی «شاملو» از بودن با آیدا، بر روی اشعار و به طور کلی زندگی او گذاشته است.

شبی یکی از دوستان نویسنده که از روابط جنسی سردش در زندگی مشترک با همسرش باخبر بودم میهمانم بود. تلویزیون روشن بود و ما بی‌توجه به آن چه به نمایش درمی‌آمد گرم گفت‌وگو بودیم که ناگهان آن دوست دست از سخن گفتن کشید و خیره به تصاویری که پخش می‌شد نگاه کرد. آن چه به نمایش درمی‌آمد بخشی از اجرای یک سیرک ایتالیایی بود. دختری زیبا و خوش‌اندام، با شلاقی در دست، شیر نر غول پیکری را به اجرای هر دستوری که می‌خواست فرمان می‌داد و حیوان هم‌چون گربه‌ای کوچک، رام و فرمان‌بردار، اطاعت می‌کرد. رفیقم ناگهان موضوع بحث را تغییر داد و رو به من گفت:

-می‌دانی چرا این شیر چنین نرم و مطیع است و از خوی درندگی‌اش خبری نیست؟

و خود در ادامه، پاسخ پرسش اش را داد.

-چون شکمش سیر است و شهوتش سیراب.

من که از جزییات زندگی زناشویی دوستم با خبر بودم می‌توانستم به خوبی معنای این کنایه‌ی او را درک کنم. او سال‌ها بود که اثر قابل ذکر و اعتنایی خلق نکرده بود و در عمل به یک میرزابنویس تبدیل شده بود که فقط از راه نوشتن نان می‌خورد و ریشه‌ی این بی‌انگیزگی و یاس را فقط می‌شد در نبود یک رابطه‌ی پر هیجان و گرم در زندگی مشترکش دید.

«شاملو» مردی بود که به زنان اهمیت فراوانی می‌داد. او را شاید نتوان به معنای امروزی‌اش یک «دون‌ژوان» نامید اما با توجه به ویژگی‌های ظاهری، شخصیتی و اجتماعی، «احمد شاملو» از تمام آن چیزهایی که برای زنان جذاب است برخوردار بود و جالب اینجا است که او خودش نیز با آگاهی از همین موضوع به سراغ آنان می‌رفت. در عمل اما نتیجه‌ی این روابط «شاملو» تا پیش از حضور «آیدا» کمتر موفقیت‌آمیز بودند. از دو ازدواج اولش گرفته تا روابط نهان و آشکار با زنان دیگر که بر کسی پوشیده نبود، هیچ‌کدام روان و جسم «شاملو» را سیراب نکرده بودند. او در بیست و دو سالگی با «اشرف‌الملوک اسلامیه» ازدواج کرد، تمامی فرزندان «شاملو» حاصل این ازدواج ناموفق بودند. «شاملو» در سال ۱۳۳۶ با «طوسی حایری» ازدواج می‌کند اما دومین ازدواج او نیز همانند ازدواج اولش مدت زیادی دوام نمی‌آورد و چهار سال بعد در ۱۳۴۰ از همسر دوم خود نیز جدا می‌شود.

«آیدا» اما برای «شاملو» چیز دیگری بوده است. او کسی است که از هنگام ورود تا به انتها بخش فراوانی از زندگی شاعر به او اختصاص می‌یابد و با او سر می‌شود. «آیدا» همه‌ی آن چیزی را که انتظار «شاملو» از زنانگی است یک جا به او می‌بخشد. این عشق تنها یک رابطه‌ی رمانتیک نیست. «آیدا» تن «شاملو» را هم، هم‌چون روانش سیراب می‌کند. این واقعیت را می_‌شود به آسانی از میان عاشقانه‌های «شاملو» دریافت. با «آیدا» است که نخستین نمونه‌های شعر مدرن فارسی که با بی‌پروایی و بی‌پردگی از جسم و تن معشوق سخن می‌گوید، به دست این شاعر بلند آوازه خلق می‌شود. اشعاری که نه از یک جسم بی‌نام و نشان، بلکه از وجود معشوقی حقیقی و واقعی به نام «آیدا» سخن می‌گویند.

بوسه‌های تو
گنجشککان پرگوی باغند
و پستان‌هایت کندوی کوهستان‌هاست
و تنت
رازی‌ست جاودانه
که در خلوتی عظیم
با منش در میان می‌گذارند
تن تو آهنگی ‌ست
و تن من کلمه‌ای‌ ست که در آن می‌نشیند
تا نغمه‌ای در وجود آید:
سرودی که تداوم را می‌تپد

در نگاهت همه‌ی مهربانی‌هاست:
قاصدی که زندگی را خبر می‌دهد.

و در سکوتت همه‌ی صداها:
فریادی که بودن را تجربه می‌کند

چنین است که پس از دو سال آشنایی و بعد از ازدواج آنها، «شاملو» شش ماه را با آیدا در ده «شیرگاه» مازندران اقامت می‌کند و حاصل این روزهای درآمیختگی تن و روان شاعر و معشوقش، شماری از بهترین عاشقانه‌های تاریخ ادبیات ما هستند.

من فکر می‌کنم
هرگز نبوده قلب من
این گونه گرم و سرخ

احساس می‌کنم
در بدترین دقایق این شام مرگ‌زای
چندین هزار چشمه خورشید
در دلم
می‌جوشد از یقین

احساس می‌کنم
در هر کنار و گوشه این شوره زار یاس
چندین هزار جنگل شاداب
ناگهان
می‌روید از زمین

***
آه ای یقین گمشده، ای ماهی گریز
در برکه‌های آینه لغزیده تو به تو
من آبگیر صافیم، اینک! به سحر عشق
از برکه‌های آینه راهی به من بجو

***

من فکر می‌کنم
هرگز نبوده
دست من
این سان بزرگ و شاد:

احساس می‌کنم
در چشم من
به آبشر اشک سرخ‌گون
خورشید بی‌غروب سرودی کشد نفس؛

احساس می‌کنم
در هر رگم
به تپش قلب من
کنون
بیدار باش قافله‌ای می‌زند جرس.

***
آمد شبی برهنه‌ام از در
چو روح آب
در سینه‌اش دو ماهی و در دستش آینه
گیسوی خیس او خزه بو، چون خزه به هم
من بانگ بر کشیدم از آستان یأس:
«آه ای یقین یافته، بازت نمی‌نهم!»

کسی چه می‌داند، شاید اگر «آیدا» با «شاملو» آشنا نمی‌شد و این عشق پانمی‌گرفت، او به عنوان یک زن قدرتمند و توانا می‌توانست به جایگاهی بیش از یک معشوقه‌ی اسطوره‌ای در تاریخ ما دست یابد اما، در آن صورت ما به طور حتم از داشتن شاعری توانا با آثاری چنین ماندنی محروم می‌شدیم. ما «شاملو» را آن چنان که شد، مدیون بودن «آیدا» هستیم.

 

تو             آیا عاشقی کردی بفهمی عشق یعنی چه؟
تو آیا با شقایق بوده‌ای             گاهی؟
نشستی پای اشکِ شمعِ گریان تا سحر یک شب؟



تو آیا قاصدک‌های رها را دیده‌ای هرگز،
که از شرم نبود             شاد‌پیغامی،
میان کوچه‌ها سرگشته می‌چرخند؟
نپرسیدی چرا وقتی که             یاسی، عطر خود تقدیم باغی می‌کند
چیزی نمی‌خواهد



و             چشمان تو آیا سوره‌ای از این کتاب هستی زیبا،
تلاوت کرده با             تدبیر؟



تو             از خورشید پرسیدی، چرا
بی‌منت و با مهر می‌تابد؟
تو رمز عاشقی،             از بال پروانه، میان شعله‌های شمع، پرسیدی؟
تو آیا در شبی، با کرم             شب‌تابی سخن گفتی
از او پرسیده‌ای راز هدایت، در شبی             تاریک؟



تو             آیا، یاکریمی دیده‌ای در آشیان، بی‌عشق بنشیند؟
تو ماه آسمان را             دیده‌ای، رخ از نگاه عاشقان نیمه‌شب‌ها بربتاباند؟
تو آیا دیده‌ای             برگی برنجد از حضور خار بنشسته کنار قامت یک گل؟
و گلبرگ گلی، عطر             خودش، پنهان کند، از ساحت باغی؟



تو             آیا خوانده‌ای با بلبلان، آواز آزادی؟



تو             آیا هیچ می‌دانی،
اگر عاشق نباشی، مرده‌ای در خویش؟
نمی‌دانی که             گاهی، شانه‌ای، دستی، کلامی را نمی‌یابی ولیکن سینه‌ات لبریز از عشق             است…



تو             پرسیدی شبی، احوال ماه و خوشه زیبای پروین را؟
جواب چشمک یک از             هزاران اخترِ آسمان را، داده‌ای آیا ؟!



ببینم،             با محبت، مهر، زیبایی،
تو آیا جمله می‌سازی؟



نفهمیدی             چرا دل‌بستِ فالِ فالگیری می‌شوی با ذوق!
که فردا می‌رسد پیغام             شادی!
یک نفر با اسب می‌آید!
و گنجی هم تو را خوشبخت خواهد             کرد!



تو             فهمیدی چرا همسایه‌ات دیگر نمی‌خندد؟
چرا گلدان پشت پنجره، خشکیده             از بی‌آبیِ احساس؟
نفهمیدی چرا آیینه هم، اخمِ نشسته بر جبینِ             مردمان را برنمی‌تابد؟



نپرسیدی             خدا را، در کدامین پیچ، ره گم کرده‌ای آیا؟



جوابم             را نمی‌خواهی تو پاسخ داد، ای آیینه دیوار!!؟
ز خود پرسیده‌ام در             تو!
که عاشق بوده‌ام آیا!!؟
جوابش را تو هم، البته             می‌دانی
سکوت مانده بر لب را
تو هم ای من!
به گوش بسته             می‌خوانی




قسمت‌هایی از شعر بسیار زیبای "کیوان             شاهبداغی"
به نقل از سایت لبخند زندگی

نوروزتان مبارک باد

بهار در کلام مشیری شعری که من خیلی دوستش دارم و تقدیم می کنم به همه ی خوانندگان

بوی باران بوی سبزه بوی
خاک

شاخه های شسته باران خورده
پاک

آسمان آبی و ابر سپید

برگهای سبز بید

عطر نرگس رقص باد

نغمه ی شوق پرستوهای
شاد

خلوت گرم کبوترهای مست

نرم نرمک میرسد اینک
بهار

خوش به حال روزگار

خوش به حال چشمه ها و دشت
ها

خوش به حال دانه ها و سبزه
ها

خوش به حال غنچه های نیمه
باز

خوش به حال دختر میخک که میخندد به
ناز

خوش به حال جام لبریز از
شراب

خوش به حال آفــتـاب

ای دل من گرچه در این
روزگار

جامه ی رنگین نمی پوشی به
کام

باده ی رنگین نمی نوشی ز
جام

نقل و سبزه در میان سفره
نیست

جامت از آن می که می باید تهی
ست

ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم

ای دریغ از من اگر مستم نسازد
آفتاب

ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از
بهار

گر نکوبی شیشه ی غم را به
سنگ

هفت رنگش میشود هفتاد
رنگ

بوی باران بوی سبزه بوی
خاک

شاخه های شسته باران خورده
پاک

آسمان آبی و ابر سپید

برگهای سبز بید

عطر نرگس رقص باد

نغمه ی شوق پرستوهای
شاد

خلوت گرم کبوترهای مست

نرم نرمک میرسد اینک
بهار

خوش به حال روزگار

خوش به حال چشمه ها و دشت
ها

خوش به حال دانه ها و سبزه
ها

خوش به حال غنچه های نیمه
باز

خوش به حال دختر میخک که میخندد به
ناز

خوش به حال جام لبریز از
شراب

خوش به حال آفــتـاب

ای دل من گرچه در این
روزگار

جامه ی رنگین نمی پوشی به
کام

باده ی رنگین نمی نوشی ز
جام

نقل و سبزه در میان سفره
نیست

جامت از آن می که می باید تهی
ست

ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم

ای دریغ از من اگر مستم نسازد
آفتاب

ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از
بهار

گر نکوبی شیشه ی غم را به
سنگ

هفت رنگش میشود هفتاد
رنگ

رفت در ظلمت غم، آن شب و شب‌های دگر هم،

معلم گفت : دو مرد پیش من می آیند. یکی تمیز ودیگری کثیف من به آن ها پیشنهاد می کنم حمام کنند.شما فکر می کنید ، کدام یک این کار را انجام دهند ؟

هردو  شاگرد یک زبان جواب دادند : خوب مسلما کثیفه !

معلم  گفت : نه ، تمیزه . چون او به حمام کردن عادت کرده و کثیفه قدر آن را نمی داند. پس  چه کسی حمام می کند ؟!

حالا  پسرها می گویند : تمیزه !

معلم  جواب داد : نه ، کثیفه ، چون او به حمام احتیاج دارد.

وباز  پرسید : خوب ، پس کدامیک از مهمانان من حمام می کنند ؟

یک  بار دیگر شاگردها گفتند : کثیفه !

معلم  دوباره گفت : اما نه ، البته که هر دو ! تمیزه به حمام عادت دارد و کثیفه به حمام  احتیاج دارد. خوب بالاخره کی حمام می گیرد ؟

بچه  ها با سر درگمی جواب دادند : هر دو !

معلم  بار دیگر توضیح می دهد : نه ، هیچ کدام ! چون کثیفه به حمام عادت ندارد و تمیزه هم  نیازی به حمام کردن ندارد!

شاگردان با اعتراض گفتند : بله درسته ، ولی ما چطور می توانیم تشخیص دهیم ؟

هر  بار شما یک چیزی را می گویید و هر دفعه هم درست است!

معلم  در پاسخ گفت : خوب پس متوجه شدید ، این یعنی: منطق !

و  از دیدگاه هر کس متفاوت است

با سپاس از خانم شکوری برای ارسال این مطلب

نه پیامم نه کلامم،

نه سلامم نه علیکم،

نه سپیدم نه سیاهم.

نه چنانم که تو گویی،

نه چنینم که تو خوانی ونه آن گونه که گفتند و شنیدی.

نه سمائم،

نه زمینم،

نه به زنجیر کسی بسته و نه برده‌ی دینم

نه سرابم،

نه برای دل تنهایی تو جام شرابم،

نه گرفتار و اسیرم،

نه حقیرم،

نه فرستاده پیرم،

نه به هر خانه و مسجد و میخانه فقیرم

نه جهنم، نه بهشتم

چنین است سرشتم

این سخن را من از امروز نه‌ گفتم،

نه‌ نوشتم،

بلکه از صبح ازل با قلم نور نوشتم.

حقیقت نه به رنگ است و نه بو،

نه به های است و نه هو،

نه به این است و نه او،

نه به جام است و سبو...

گر به این نقطه رسیدی به تو سر بسته و در پرده بگویم،

تا کسی نشنود آن راز گهربار جهان را،

آنچه گفتند و سرودند تو آنی ...

خود تو جان جهانی،

گر نهانی و عیانی،

تو همانی که همه عمر به دنبال خودت نعره زنانی

تو ندانی

که خود آن نقطه عشقی

تو اسرار نهانی

همه جا تو

نه یک جای ،

نه یک پای،

همه‌ای

با همه‌ای

همهمه‌ای

تو سکوتی

تو خود باغ بهشتی.

تو به خود آمده از فلسفه‌ی چون و چرایی،

به‌ تو سوگند که این راز شنیدی و

نترسیدی و بیدار شدی،

در همه افلاک بزرگی،

نه که جزئی ،

نه چون آب در اندام سبوئی،

خود اوئی،

به‌خود آی

تا بدرخانه‌ی متروک هرکس ننشینی

و به‌ جز روشنی شعشعه‌ی پرتو خود

هیچ نبینی

و گل وصل بچینی.......!

منبع: امیر رضا امیری - ایران عشق

 غصه هایت که ریخت، تو هم همه را فراموش کن

دلت را بتکان

اشتباهایت وقتی افتاد روی زمین



بگذار همانجا بماند

فقط از لا به لای اشتباه هایت، یک تجربه را بیرون بکش

قاب کن و بزن به دیوار دلت ...



دلت را محکم تر اگر بتکانی

تمام کینه هایت هم می ریزد

و تمام آن غم های بزرگ

و همه حسرت ها و آرزوهایت ...



باز هم محکم تر از قبل بتکان

تا این بار همه آن عشق های بچه گربه ای هم بیفتد!



حالا آرام تر، آرام تر بتکان

تا خاطره هایت نیفتد

تلخ یا شیرین، چه تفاوت می کند؟

خاطره، خاطره است

باید باشد، باید بماند ...



کافی ست؟

نه، هنوز دلت خاک دارد

یک تکان دیگر بس است

تکاندی؟

دلت را ببین

چقدر تمیز شد... دلت سبک شد؟



حالا این دل جای "او"ست

دعوتش کن

این دل مال "او"ست...

همه چیز ریخت از دلت، همه چیز افتاد و حالا



و حالا تو ماندی و یک دل

یک دل و یک قاب تجربه

یک قاب تجربه و مشتی خاطره

مشتی خاطره و یک "او"...



خـانه تـکانی دلـت مبـارک

رهی معیری

سلام بر ماه مبارک رمضان

در مدرسه

آموزگار:

کدام دختر است

که شو می‌کند به  باد؟

کودک:

دختر همهٔ هوس‌ها.

آموزگار:

باد، به‌اش

چشم روشنی چه می‌دهد؟

کودک:

دستهٔ ورق‌های بازی

و گردبادهای طلائی را.

آموزگار:

دختر در عوض

به او چه می‌دهد؟

کودک:

دلکِ بی‌شیله پیله‌اش را.

آموزگار:

دخترک

اسمش چیست؟

کودک:

اسمش دیگر از اسرار است!

[پنجرهٔ مدرسه،  پرده‌ئی از ستاره‌ها دارد.]

ترانه‌یی که  نخواهم سرود
من هرگز
خفته‌ست روی لبانم.
ترانه‌یی
که نخواهم سرود من هرگز.

بالای پیچک
کرم شب‌تابی بود
و ماه نیش می‌زد
با نور خود بر آب.

چنین شد پس که من  دیدم به رویا
ترانه‌یی را
که نخواهم سرود من هرگز.
ترانه‌یی پُر از لب‌ها
و راه‌های دوردست،
ترانه‌ی ساعات گمشده
در سایه‌های تار،
ترانه‌ی ستاره‌های زنده
بر روز جاودان.

ای پدر ای با دل من همنشین

کعبه امروز تماشاگر اهل نظر است

 *** کز سراپرده حق نور خدا جلوه‏گر است
آمد از کعبه برون قبله نمایی که در اوست

 *** آنچه منظور دل مردم صاحب نظر است

 دعایت میکنم امشب

در دل من قصر داری‌، خانه می‌خواهی چه کار؟

هر صحنه‌ای از طبیعت می تواند غزلی باشد بر شانه‌های باد و آواز حزینی باشد در گلوی خوشه‌های گندم

تو هرکه باشی

مرا دلشکسته و نومید نخواهی کرد.

من هیچ خیالی در سر ندارم

که بخواهم تو کسی باشی

که من می خواهم باشی

یا رفتارت به دلخواه من باشد

من بر آن نیستم

که بخواهم آینده تو را پیش بینی کنم

من فقط می خواهم تو را کشف کنم.

تو مرا دلشکسته و نومید نخواهی کرد.

ماری هاسکل

من این روز ها یه حال دیگه ای دارم همیشه هیچ وقت اینطور نبودم 

همیشه نیمه خالی رو می دیدم به فکر نیمه های پر نبودم 

همیشه فکر می کردم زمین پسته خدا رو سویه قبله میشه پیدا کرد 

همین دیروز سمت این حوالی بود یکی در زد خدا رفتو درو وا کرد 

من این روزا یه حال دیگه ایی دارم جهان من لباس تازه می پوشه 

منو تو دیگه تنها نیستیم چونکه خدا با ما نشسته چای می نوشه 

ملخ افتاده توی خرمن گندم منم مثل همه از کار بی کارم 

به جای داس شونه تویه دستامه فقط به فکر گندم زار موهاتم 

اگه بارون به شیشه مشت می کوبه بیا اینجا بشین کنار این کرسی 

خدا با دست من دستاتو میگیره تو از چشم خدا حالم رو می پرسی 

نه اینکه بی خیال مزرعه باشم دیگه باد پاییزی نمی ترسم 

نگو این آسیاب از پایه ویرون شد خدا با ماست از چیزی نمی ترسم

بهانه

آقا اجازه هست سلام کنم باغ را؟

بر سبزه‌ها تلاوت یاد یار را؟



آقا اجازه هست نشینم کنار رود

با آب و تا ب بهر ماهیان بخوانم سرود؟



راستی‌ آقا،انار شیرین چند بخش بود؟

زیبا‌ترین ترانه گلپونه

در

کدام دشت بود؟



آقا اجازه ،شرح حالا من بپرس

قسمت به قسمت از احوال مادران بپرس



هر تار موی برفی اشان از بهر کیست کیست؟

آقا اجازه؟ معنای درد و غم چیست چیست؟!



آقا اجازه ؟من قبول ندارم درس کیف و کفش را

تفریق و جمع نمیبندم لبخند و اشک را



آقا اجازه ؟ به جان مادرم مدادم را خواهرم ربود

زلف‌های سفید پدر را با سیاهی اش زدود



آقا اجازه،چگونه میشود مردانه سوگند یاد د کنیم؟

این ریشه نا‌ عدالتی را از بیخ بر کنیم؟



آواره دیار غربت نشویم بهر نان

اصلا چیست معنای کلمه ارباب و خان؟



آقا اجازه اگر عدالت این هست پس خدا مدیر نیست

آقا به من بگو پس راه گریز نیست؟



آقا اجازه ،لبخند را فلک زدند

انس میان دو دیدار را به هم زدند



آشفتگی‌ کاشتند در قلبمان

بذر بیگانگی‌ پاشیدند در شهرمان



آقا اجازه،کلاس تمام شد زمانم نیست نیست

کوته سخن کنم علاج درد نیست نیست





دانم که رسم روزگار این بود و هست

آقا اجازه، حق من بیست نیست؟؟؟؟؟؟

(بهرنگ قاسمی)

بغض گلویم را می فشارد، هر شب، هر روز!

از حرف های نگفته ای که در سینه دارم در حد انفجارم و هنوز هم مرا کس نیست برای هم صحبتی!

هنوز هم مرا همراز و محرم نیست!

مگر من کیستم؟ من چیستم؟ چرا خستگی های مرا پایان نیست؟

چرا هر لبخند سرابی است که مرا میکشاند با شوق و رها میکند با درد؟!

این هدف نیست میدانم!

خستگی راه سفر نیست، میدانم!

می روم، می دوم، می خوانم، گوش میدهم، دل می سپارم و صبوری میکنم، مداومت میکنم ولی نمی رسم!

نکند راه اشتباه باشد، نمیدانم!

نکند همسفر خطا باشد، نمیدانم!

چنگ میزنم به بهانه ها برای ماندن و با تمام وجود تلاش میکنم برای یافتن بهانه ها!

هر روز کمتر میبینم!

کمتر و کمرنگ تر!!

اتی : http://sangirangi.persianblog.ir/post/6/

دلبسته ی کفشهایم بودم. کفش هایی که یادگار سال های نو جوانی ام بودند

دلم نمی آمد دورشان بیندازم .هنوز همان ها را می پوشیدم

اما کفش ها تنگ بودند و پایم را می زدند

قدم از قدم اگر بر می داشتم زخمی تازه نصیبم می شد
سعی می کردم کمتر راه بروم زیرا که رفتن دردناک بود

================================

می نشستم و زانوهایم را بغل می گرفتم

و می گفتم:چقدر همه چیز دردناک است

چرا خانه ام کوچک است و شهرم و دنیایم

می نشستم و می گفتم : زندگیم بوی ملالت می دهد و تکرار

==============================

.می نشستم و می گفتم:خوشبختی تنها یک دروغ قدیمی است

می نشستم و به خاطر تنگی کفشهایم جایی نمیرفتم

قدم از قدم بر نمیداشتم .. می گفتم و می گفتم

=========================

......... پارسایی از کنارم رد شد

عجب ! پارسا پا برهنه بود و کفشی بر پا نداشت

مرا که دید لبخندی زد و گفت: خوشبختی دروغ نیست

اما شاید تو خوشبخت نشوی زیرا خوشبختی خطر کردن است

و زیباترین خطر..... از دست دادن

==============

تا تو به این کفش های تنگ آویخته ای ....برایت دنیا کوچک است و زندگی ملال آور

.جرات کن و کفش تازه به پا کن.شجاع باش و باور کن که بزرگتر شده ای

==============

رو به پارسا کردم ، پوزخندی زدم و گفتم

اگر راست می گویی پس خودت چرا کفش تازه به پا نمی کنی تا پا برهنه نباشی؟

==============

پارسا فروتنانه خندید و پاسخ داد :من مسافرم و تاوان هر سفرم کفشی بود

که هر بار که از سفر برگشتم تنگ شده بود و

پس هر بار دانستم که قدری بزرگتر شده ام

==============

هزاران جاده را پیمودم و هزارها پای افزار را دور انداختم

تا فهمیدم بزرگ شدن بهایی دارد که باید آن را پرداخت

حالا دیگر هیچ کفشی اندازه ی من نیست

======

وسعت زندگی هرکس به اندازه ی وسعت اندیشه ی اوست

------------------

سر تا پای‌ خودم‌ را که‌ خلاصه‌ می‌کنم، می‌شوم‌ قد یک‌ کف‌ دست‌ خاک‌

که‌ ممکن‌ بود یک‌ تکه‌ آجر باشد توی‌ دیوار یک‌ خانه

یا یک‌ قلوه‌ سنگ‌ روی‌ شانه‌ یک‌ کوه

یا مشتی‌ سنگ‌ریزه، ته‌ته‌ اقیانوس؛

یا حتی‌ خاک‌ یک‌ گلدان‌ باشد؛ خاک‌ همین‌ گلدان‌ پشت‌ پنجره

یک‌ کف‌ دست‌ خاک‌ ممکن‌ است‌ هیچ‌ وقت

هیچ‌ اسمی‌ نداشته‌ باشد و تا همیشه، خاک‌ باقی‌ بماند، فقط‌ خاک

اما حالا یک‌ کف‌ دست‌ خاک‌ وجود دارد که‌ خدا به‌ او اجازه‌ داده‌ نفس‌ بکشد

ببیند، بشنود، بفهمد، جان‌ داشته‌ باشد.

یک‌ مشت‌ خاک‌ که‌ اجازه‌ دارد عاشق‌ بشود،

انتخاب‌ کند، عوض‌ بشود، تغییر کند

وای، خدای‌ بزرگ! من‌ چقدر خوشبختم. من‌ همان‌ خاک‌ انتخاب‌ شده‌ هستم

همان‌ خاکی‌ که‌ با بقیه‌ خاک‌ها فرق‌ می‌کند

من‌ آن‌ خاکی‌ هستم‌ که‌ خدا از نفسش‌ در آن‌ دمیده

من‌ آن‌ خاک‌ قیمتی‌ام

که می خواهم تغییر کنم......... انتخاب‌ کنم

وای بر من اگر همین طور خاک‌ باقی‌ بمانم

الهی توفیقم ده که بیش از طلب همدردی, همدردی کنم..

بیش از آنکه مرا بفهمند, دیگران را درک کنم

پیش از آنکه دوستم بدارند, دوست بدارم

زیرا در عطا کردن است که می ستانیم و در بخشیدن است که بخشیده می شویم

وقتی مهربانی را بیاموزیم
 

فرصت ِ آیینه‌ها در پشت در مانده‌ست
روشنی را می‌شود در خانه مهمان کرد
می‌شود در عصر آهن آشناتر شد
سایبان از بید مجنون،

روشنی از عشق
می‌شود جشنی فراهم کرد

می‌شود در معنی یک گل شناور شد

مهربانی را بیاموزیم
موسم نیلوفران در پشت در مانده‌ست
موسم نیلوفران یعنی که باران هست

  یعنی یک نفر آبی‌ست
موسم نیلوفران یعنی

   یک نفر می‌آید از آنسوی

دلتنگی

می‌شود برخاست در باران
       دست در دست نجیب مهربانی     

می‌شود در کوچه‌های شهر جاری شد
می‌شود با فرصت آیینه‌ها آمیخت
 با نگاهی

   با نفس‌های نگاهی
 می‌شود سرشار

از راز بهاری شد
دست‌های خسته‌ای پیچیده با حسرت
چشم‌هایی مانده با دیوار رویاروی
چشم‌ها  را می‌شود پرسید
 

می‌شود برگشت
می‌شود برگشت و در خود جستجویی کرد

در کجا یک کودک ده‌ساله

در دلواپسی گم شد؟
        در کجا دست من و سیمان گره خوردند؟
می‌شود برگشت
تا دبستان راه کوتاهی‌ست
می‌شود از رد باران رفت
می‌شود با سادگی آمیخت
می‌شود کوچک‌تر از اینجا و اکنون شد
می‌شود کیفی فراهم کرد
دفتری را  می‌شود پر کرد از آیینه و خورشید
در کتابی می‌شود روییدن خود را تماشا کرد

  من بهار دیگری را دوست می‌دارم
جای من خالی‌ست
جای من در میز ِ سوم، در کنار پنجره خالی‌ست
جای من در درس نقاشی
جای من در جمع کوکب‌ها
جای من در چشم‌های دختر خورشید
جای من در لحظه‌های ناب
جای من در نمره‌های بیست

جای من در زندگی خالی‌ست
 

می‌شود برگشت
اشتیاق چشم‌هایم را تماشا کن
می‌شود در سردی ِ سرشاخه‌های باغ

  جشن رویش را بیفروزیم
دوستی را می‌شود پرسید
چشم‌ها را می‌شود آموخت
 

مهربانی کودکی تنهاست

سروده محمدرضا عبدالمالکیان

مهربانی را بیاموزیم

مهربانی را هدیه دهیم

مدتی هست که هر شب،به تو می اندیشم

شبحی چند شب است ،آفت جانم شده است

اول اسم کسی ورد زبانم شده است

در من انگار کسی در پی انکار من است

یک نفر مثل خودم عاشق دیدار من است

یک نفر ساده،چنان ساده که از ساده گی اش

می توان یک شبه پی برد به دلدادگی اش

یک نفر سبز،چنان سبز که از سرسبزی اش

می توان پل زد از احساس خدا تا دل خویش

آی یکرنگ ترازآینه یک لحظه بایست

راستی این شبحه، هر شبه تصویر تو نیست

اگر این حادثه ی هر شبه تصویر تو نیست؟

پس چرا رنگ تو و آینه ،این قد یکی ست؟

حتم دارم که تویی آن شبح آینه پوش

عاشقی جرم قشنگی ست به انکار مکوش

شعر زندگی

شب آرامی بود

می روم در ایوان ، تا بپرسم از خود ،

زندگی یعنی چه

مادرم سینی چایی در دست ،

گل لبخندی چید ،  هدیه اش داد به من

خواهرم ، تکه نانی آورد ،

آمد آنجا ، لب پاشویه نشست ،

به هوای خبر از ماهی ها

دست ها کاسه نمود ، چهره ای گرم در آن کاسه بریخت

و به لبخندی تزئینش کرد

هدیه اش داد ، به چشمان پذیرای دلم

پدرم دفتر شعری آورد ،

تکیه بر پشتی داد ، شعر زیبایی خواند ،

و مرا برد ، به آرامش زیبای یقین  

با خودم می گفتم :

زندگی ، راز بزرگی ست که در ما جاری ست

زندگی ، فاصله ی آمدن و رفتن ماست

رود دنیا ، جاری ست

زندگی ، آبتنی کردن در این رود است

وقت رفتن ، به همان عریانی ، که به هنگام ورود  آمده ایم

قصه آمدن و رفتن ما تکراری است

عده ای گریه کنان می آیند

عده ای ، گرم تلاطم هایش

عده ای بغض به لب ، قصد خروج

فرق ما ، مدت این آب تنی است

یا که شاید ، روش غوطه وری

دست ما در کف این رود به دنبال چه می گردد ، هیچ

زندگی ، باور تبدیل زمان است در اندیشه عمر

زندگی ، جمع طپش های دل است

زندگی ، وزن نگاهی ست  که در خاطره ها می ماند

زندگی ، بازی نافرجامی است  

که تو انبوه کنی ، آنچه نمی باید برد

و فراموش شود ، آنچه که ره توشه ماست

شاید این حسرت بیهوده که در دل داری ،

شعله ی گرمی  امید تو را  خواهد کشت

زندگی ، درک همین اکنون است

زندگی ، شوق رسیدن به همان فردایی ست ، که نخواهد آمد

تو ، نه در دیروزی ، و نه در فردایی

ظرف امروز ، پر از بودن توست

شاید این خنده که امروز ، دریغش کردی

آخرین فرصت همراهی با  امید است

زندگی ، بند لطیفی است که بر گردن روح افتاده ست

زندگی ، فرصت همراهی تن با روح است

روح از جنس خدا

و تن ، این مرکب دنیایی از جنس فنا

زندگی ، یاد غریبی ست که در حافظه ی خاک ، به جا می ماند

زندگی ، رخصت یک تجربه است

تا بدانند همه ،

تا تولد باقی ست

می توان گفت خدا امیدش

به رها گشتن انسان ، باقی است

زندگی ، سبزترین آیه ، در اندیشه ی برگ

زندگی ، خاطر دریایی یک قطره ، در آرامش رود

زندگی ، حس شکوفایی یک مزرعه ، در باور بذر

زندگی ، باور دریاست در اندیشه ی ماهی ، در تنگ

زندگی ، ترجمه ی روشن خاک است ، در آیینه ی عشق

زندگی ، فهم نفهمیدن هاست

زندگی ، سهم تو از این دنیاست

زندگی ، پنجره ای باز به دنیای وجود

تا که این پنجره باز است ، جهانی  با   ماست ،

آسمان ، نور ، خدا ، عشق ، سعادت  با   ماست

فرصت بازی این پنجره را دریابیم ،

در نبیندیم به نور

 در نبندیم به آرامش پر مهر نسیم

پرده از ساحت دل ، برگیریم

رو به این پنجره با شوق ، سلامی بکنیم

زندگی ، رسم پذیرایی از تقدیر است

سهم من ، هر چه که هست

من به اندازه این سهم نمی اندیشم

وزن خوشبختی من ، وزن رضایتمندیست

شاید این راز ، همان رمز کنار آمدن و سازش با تقدیر است

زندگی شاید ،

شعر پدرم بود ، که خواند

چای مادر ، که مرا گرم نمود

نان خواهر ، که به ماهی ها داد

زندگی شاید آن لبخندی ست ، که دریغش کردیم

زندگی ، زمزمه ی پاک حیات است ، میان دو سکوت

زندگی ، خاطره ی آمدن و رفتن ماست

لحظه ی آمدن و رفتن ما ، تنهایی ست

من دلم می خواهد ،

 قدر این خاطره را دریابم

شاعر : کیوان شاهبداغی

آسمان را بنگر که هنوز بعد صد ها شب و روز
مثل آن روز نخست
گرم و آبی پر از مهر به ما می خندد

یا زمینی را که دلش از سردی شب های خزان
نه شکست و نه گرفت
بلکه از عاطفه لبریز شد و
نفسی از سر امید کشید
و در آغاز بهار دشتی از یاس سپید زیر پاهامان ریخت
تا بگوید که هنوز پر از امنیت و احساس خداست





ماه من غصه چرا
تو مرا داری و من
هر شب و روز
آرزویم همه خوشبختی توست
ماه من دل به غم دادن و از یاس سخن ها گفتن
کار آن هایی نیست که خدا را دارند
ماه من غم و اندوه اگر هم روزی مثل باران بارید
یا دل شیشه ای ات از لب پنجره ی عشق، زمین خورد و شکست
با نگاهت به خدا چتر شادی وا کن
و بگو با دل خود که خدا هست خدا هست
او همانی است که در تارترین لحظه ی شب





راه نورانی امید نشانم می داد
او همانی است که دلش می خواهد
همه زندگی ام غرق شادی باشد
ماه من غصه اگر هست بگو تا باشد
معنی خوشبختی، بودن اندوه هست
این همه غصه و غم این همه شادی و شور
چه بخواهی و چه نه، میوه ی یک باغ اند





همه را با هم و با عشق بچین
ولی از یاد مبر پشت هر کوه بلند
سبزه زاری است پر از یاد خدا
و در آن باز کسی می خواند
که خدا هست خدا هست و چرا غصه؟
پشت هر کوه بلند ، سبزه زاری است پر از یاد خدا !
و در آن باز کسی می خواند ، که خدا هست ، خدا هست
چرا غصه ؟! چرا؟
خدا هست...

باز کن پنجره ها را که نسیم

روز میلاد عقاقی ها را

جشن میگیرد

و بهار

روی هر شاخه کنار هر برگ

شمع روشن کرده ست

همه چلچله ها برگشتند

و طراوت را فریاد زدند

کوچه یکباره آواز شده ست

و درخت گیلاس

هدیه جشن عقاقی ها

گل به دامن کرده ست

باز کن پنجره ها را ای دوست

هیچ یادت هست؟

که زمین را عطشی وحشی سوخت

برگ ها پژمردند

تشنگی با جگر خاک چه کرد

هیچ یادت هست؟

توی تاریکی شب های بلند

سیلی سرما با تاک چه کرد

هیچ یادت هست

با سر وسینه ی گل های سپید

نیمه شب باد غضبناک چه کرد

هیچ یادت هست؟

حالیا معجزه ی باران را باور کن

و سخاوت را در چشم چمنزار ببین

و محبت را در روح نسیم

که در این کوچه ی تنگ

با همین دست تهی

روز میلاد اقاقی ها را

جشن میگیرد

خاک جان یافته است

تو چرا سنگ شدی

تو چرا این همه دلتنگ شدی

باز کن پنجره ها را و بهار را باور کن

بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک

شاخه‌های شسته، باران خورده، پاک

آسمان آبی و ابر سپید

برگهای سبز بید

عطر نرگس، رقص باد

نغمه شوق پرستوهای شاد

خلوت گرم کبوترهای مست

 نرم نرمک می رسد اینک بهار

خوش به حال روزگار

خوش به حال چشمه ‌ها و دشتها

خوش به حال دانه‌ها و سبزه‌ها

خوش به حال غنچه‌های نیمه‌باز

خوش به حال دختر میخک که می خندد به ناز

خوش به حال جام لبریز از شراب

خوش به حال آفتاب

ای دل من گرچه در این روزگار

جامه رنگین نمی‌ پوشی بکام

باده رنگین نمی ‌بینی به جام

نقل و سبزه در میان سفره نیست

جامت از آن می که می ‌باید تهی است

ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم

ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب

ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار

گر نکوبی شیشه غم را به سنگ

هفت رنگش می‌شود هفتاد رنگ

شعر از فریدون مشسیری

که گلی با چشمی

بلبلی با گوشی

حافظ

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند بخارا را

صائب تبریزی

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سر و دست و تن و پا را
هر آنکس چیز می بخشد ز مال خویش می بخشد
نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا را

شهریار

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم تمام روح اجزا را
هر آنکس که چیز می بخشد بسان مرد می بخشد
نه چون صائب که می بخشد سر و دست و تن و پا را
سر و دست و پا را به خاک گور می بخشند
نه بر آن ترک شیرازی که برده جمله دلها را

فاطمه دریایی

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
خوشا بر حال خوشبختش، بدست آورد دنیا را
نه جان و روح می بخشم نه املاک بخارا را
مگر بنگاه املاکم؟چه معنی دارد این کارا؟
و خال هندویش دیگر ندارد ارزشی اصلأ
که با جراحی صورت عمل کردند خال ها را
نه حافظ داد املاکی، نه صائب دست و پا ها را
فقط می خواستند اینها؛ بگیرند وقت ماها را

می تازی همزاد عصیان
به شکار ستاره ها رهسپاری
دستانت از درخشش تیر و کمان سرشار
 

اینجا که من هستم
آسمان خوشه کهکشان کی آویزد
کو چشمی
آرزومند ؟

با ترس و شیفتگی در برکه فیروزه گون گلهای سپید می کنی
و هر آن به مار سیاهی می نگری گلچین بی تاب
و اینجا افسانه نمی گویم
 

نیش مار نوشابه گل ارمغان آورد
بیداری ات را جادو می زند
سیب باغ ترا پنجه دیوی می رباید

 

و قصه نمی پردازم
در باغستان من
شاخه بارورم خم می شود

 

بی نیازی دست ها پاسخ می دهد
در بیشه تو آهو سر می کشد به صدایی می رمد
در جنگل من از درندگی نام و نشان نیست

 

یگانه

از شبنم عشق ، خاک آدم گِل شد

شوری برخواست ، فتنه ای حاصل شد

سرنِشتَر عشق به رگ روح زدند

یک قطره خون چکید و نامش دل شد

در ایران برای بیان پدیده عشق واژگان زیادی بچشم می‌خورد،که برخی از زمانهای دور وجود داشته‌است.درمتون اوستا و در گاثاها بارها ازمهر و دوستی سخن میان رفته و درمتون بجای مانده از زبان پارسی میانه هم وجود دارد.واژگانی مانند آغاشه در اشعار رودکی بچشم می‌خورد.مهر و عشق و آغاشه و شیفتگی و ایشکای و دلدادگی و شیدایی و سودا همه از واژگانی هستند که در ایران زمین برای پدیده عشق بکاررفته یا می‌رود.

در اشعار هم بخشی از داستان‌های شاهنامه یا اشعار نظامی گنجوی و خواجوی کرمانی و عیوقی و جامی و وحشی بافقی و اهلی شیرازی و ... به یان داستانهای عاشقانه پرداخته و بسیاری شعرا هم به بررسی ماهیت عشق در حالتی جدا از اوصاف صوفیه کارکرده‌اند مانند حافظ و سعدی و باباطاهر و خیام و رودکی که هم غزل و راعی عاشقانه و سوزناک دارند و هم به بررسی ماهیت و کاآمدی عشق پرداخته‌اند.
 

در ادبیات صوفیه هم که راه رسیدن به خدا و حق پاکی و محبت است برای جذب در راه خدا و جدایی از دنیا علاقه‌های ذاتی به خدا را در درون خود می‌پروردند و به حالتی از جذب در راه حق می‌رسیدند که بدان عشق الهی می‌گفتندو اشعار بیشماری در همین مورد عشق سرائیده‌اند که معشوق خود را خدا می‌دانستند.مولوی و عطار و ابوسعید ابی الخیر و سنایی غزنوی از این دسته شاعران هستند.پاره‌ای از شاعران مدح گوی درباری در وصف ممدوحان خود از عبارات و مثل‌های عاشقانه زیادی استفاده نموده‌اند. انوری و عنصری و عسجدی و فرخی سیستانی هم ازین دست شاعران هستند.
 

مولانا

عاشقِ بر حق ، وجودش را در وجودِ معشوق می‌بیند و هستی اش را در هستی او می‌شناسد . بدون وجود معشوق ، وجود عاشق بی مفهوم است . بنابراین ، اتحاد عشقِ عاشق و معشوق یک ارتباط بی واسطه ذاتی است . درست مثل وجودِ ” من “ ، که از اتّحادِ تن و جان هستی اش را یافته است .

جمالت کرد جانا هست ما را

جلالت کرد ماها پَست ما را

دل آراما نگارا چون تو هستی

همه چیزی که باید هست ما را

شراب عشق روی خُرَمَت کرد

بسان نرگس تو مست ما را

ارتباط عاشق با معشوق در هر مکتبی بدون واسطه می‌باشد و هیچ عاملی بین این دو وجود ندارد و این اصل مهم و بزرگی در عرفان است . عاشق در رابطه مستقیم با معشوق خود است . دقیقاً معادل اتحّاد خالق و مخلوق که غیر را در آن بین ، جایی نیست .

میان عاشق و معشوق هیچ حایل نیست

تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز

سنایی

در منظومه های عشق عرفانی که بیشتر اُدبای عارف ما که تعلق خاطرشان به خالق بوده است ، استعاراتی دیده می‌شود که باید به منابع عرفانی آن عزیزان مراجعه نمود . چون تفسیر ساده و تحت اللفظی جایز نیست و ممکن است موجب خطای معانی بشود که در این موارد ، منابع غنی فارسی وجود دارد .

چشم مست یار شد مخمور و مدهوشیم ما

باده از جوش نشاط افتاد و در جوشیم ما

از عشق این پربسامدترین واژه در ادب فارسی بسیار گفته‌اند، سروده‌اند، تعریف و تفسیر کرده‌اند. عشق را میل به کمال می‌دانند. عشق را میل به جمال می‌خوانند. عشق را محبتی می‌دانند که برعقل و خرد غالب گردد. عشق را شوق مستمر برای رسیدن به یاری، هدفی و معبودی می‌خوانند. عشق را الهی می‌دانند و انسانی. عشق را بلا می‌دانند و صفا. در تعریف عشق که دیری است می‌زیَد، چنان‌که گویی همراه انسان آفریده شده است، اختلاف فراوان است و به راستی چرا که نباشد؟ به قول شیخ جام: «هیچ مسئله‌ای نیست که مشایخ را و علما را در آن خلاف نیست، چرا می‌باید که در مسئله عشق خلاف نباشد؟!»1

شیخ جام در تعریف عشق می‌گوید: «بدان که «عشق» را از «عشقه» گرفته اند... و آن گیاهی است که کس نبیند از کجا برآید و کی برآید، آن وقت ببینند که بر سرِ درخت رسیده باشد و درخت را به صفتِ خویش گردانیده! هر چند کوشی تا از درخت آن را بازکنی و بسیار رنج برگیری، آخر بازو برنیایی، اگر یک ذره از آن بر درخت بماند، همه درخت را فراگیرد، سرمای زمستان آن را خشک تواند و بس، اما چندان که گرمای تابستان باز پیدا آید، او هم بازان سر پی خویش شود، چون بنگری باز بر سر درخت رسیده باشد و بازان درخت از دو کار یکی بکند؛ یا درخت را خشک کند و از بُن ببُرد و یا داغ خویش بر وی نهد که هرگز از داغ وی خالی نباشد؛ «عشق» را از این «عشقه» گرفته‌اند و عشقه این گیاهی است که بر هر چه آویزد، او را از صفت خویش بگرداند...».2
 

عبدالرحمان جامی:

عشق که بازار بتان جای اوست
سلسله بر سلسله سودای اوست
گرمی بازار خراب است
آتش دل های کباب است عشق
گفت به مجنون صنمی در دمشق
کا ی شده مستغرق دریای عشق,
عشق چه و مرتبه عشق چیست؟
عا شق و معشوق در این پرده کیست؟
عاشق یک رنگ و حقیقت شناس
گفت که: ای محو امید و هراس
نیست به جز عشق در این پرده,کس
اول و آخر همه عشق است و بس

سهروردی در رساله «فی حقیقه العشق» عقل، عشق، حزن و یا درد فراق را سه پایۀ خلقت می‌داند و بر آن است که خدا انسان را هم با عشق آفریده است.
آفرینش پیوند ناگسستنی با عشق دارد، مگر می‌توان عاشق نبود و از روح خود در خاک دمید؟ آری، آفرینش و عشق به گونه‌ای ناگسسته به هم پیوسته‌اند.
نجم الدین رازی در مرصاد العباد آورده است: «چون نوبت به خلقت آدم رسید، گفت: «خانه آب و گِل آدم من می‌سازم. این را به خودی خود می‌سازم، بی‌واسطه که در او گنج معرفت تعبیه خواهم کرد». پس جبرئیل را بفرمود که: برو از روی زمین یک مشت بردار. خاک گفت:‌ای جبرئیل چه می‌کنی؟ گفت: تو را به حضرت می‌برم که از تو خلیفتی می‌آفریند. خاک سوگند برداد: به عزت و ذوالجلالی حق که مرا مبر که من طاقت قرب ندارم و تاب آن نیارم.

جبرئیل چون ذکر سوگند شنید، به حضرت بازگشت. گفت: خداوندا تو داناتری، خاک تن در نمی‌دهد. میکائیل را فرمود: تو برو. او برفت. هم‌چنین سوگند برداد. اسرافیل را فرمود: تو برو. هم‌چنین سوگند برداد. بازگشت. حق تعالی عزرائیل را خطاب کرد: تو برو اگر به طوع و رغبت نیاید، به اکراه و اجبار برگیر و بیار. عزرائیل بیامد و به قهر یک قبضه خاک از روی زمین بر گرفت.

خـاک  آدم  هـنـوز نابیـخته   بـود
عشق آمده بود و در دل آویخته بود

اول شرفی که خاک آدم را بود، این بود که به چندین رسول به حضرتش می‌خواندند و او نمی‌آمد و ناز می‌کرد و می‌گفت: ما را سَر این حدیث نیست!

آری قاعده چنین رفته است. هر کس که عشق را منکرتر بود، چون عاشق شود، در عاشقی غالی‌تر گردد.
جملگی ملایک را در آن حالت انگشت تعجب در دندان متحیر مانده که آیا چه سرّ است که خاک ذلیل از از حضرت عزّت به چندین اعزاز می‌خوانند و خاک در کمال مذلت و خواری با حضرت عزّت و کبریایی چندین ناز و تعزز می‌کند و با این همه، حضرت غنا و استغنا با کمال غیرت به ترک او نگفت و دیگری را به جای او نخواند و این سّر با دیگری در میان ننهاد.
الطاف الوهیت و حکمت ربوبیت به سّر ملایکه فرو می‌گفت: «شما چه دانید که مرا با این مشتی خاک از ازل تا ابد چه کارها در پیش است؟

عشقی است که از ازل مرا در سر بود
کاری است که تا ابد مرا در پیش است

معذورید که شما را سروکار با عشق نبوده است. شما خشک زاهدان صومعه‌نشین حظایر قدسید! از گرمروان خرابات عشق چه خبر دارید؟ سلامتیان را از ذوق حلاوت ملامتیان چه چاشنی؟»
پس از ابر کرَم باران محبت برخاک آدم بارید و خاک را گِل کرده، به ید قدرت در گِل از گِل دل کرد و در دل چندین شور و فتنه حاصل کرد.

... و حضرت جلّت به خداوندی خویش در آب و در گِل آدم چهل شبانه روز تصرف می‌کرد... و در هر آینه که در نهاد آدم برکار می‌نهاد، در آینۀ جمال نمای، دیدۀ جمال‌بین می‌نهاد تا چون او در آینه به هزار و یک دریچه خود را بیند، آدم به هزار و یک دیده او را بیند.

در من نگری، همه تنم دل گردد
در تو نگرم، همه دلم دیده شود

این‌جا عشق معکوس گردد اگر معشوق خواهد که از او بگریزد او به هزار دست در دامنش آویزد.
- آن چه بود که اول می‌گریختی و این چیست که امروز در می‌آویزی؟
- آری، آن روز از آن گریختم تا امروز در نباید آویخت.

اگر عشق، سعادت به کمال است و میل به جمال و اگر عشق یافتن آن است که می‌خواهی و نمی‌یابی، چه عشقی برتر از اوست که به کمال است و به جمال. چه معشوقی از او فراتر که با روح خود ودیعه عشق پرداخته. بزرگان، عشق به جمال انسانی را نیز جلوه‌ای از عشق الهی می‌دانند، گویی خدا در هر یک از انسان‌ها جلوه‌گری می‌کند و عشق زمینی نیز آغاز راهی گردیده به سوی عشق خدایی.
سرگذشت عشق، سرگذشتی است جانکاه. هزار روایتش کرده‌اند، هزار قصه‌اش گفته‌اند، هزار شعرش سروده‌اند، به هزار دام او را برده‌اند، از هزار بلا او را رهانده‌اند. عشق آمده است تا زندگی را شرح کند. عشق آمده است تا انسان خود را باور کند.

کوچه دالان‌های ادبیات فارسی از عشق پر است. گویی عطار هفت شهرش را جز در عشق نمی‌جوید و مولانای شوریده، از شرح و بیان عشق خجل می‌گردد و قلمش در نوشتن از عشق می‌شکافد.

عشق حدیثی است مکرر که

حافظ از هر زبان که بشنود، نامکرر است و آن را بحری بی‌کرانه می‌داند.

 عشق زندگی است، عشق نیاز است، عشق حرکت به اوج و عروج است، عشق امید است، عشق گریستن است، خندیدن است، عشق یافتن است، گم شدن است، عشق بودن است، نبودن است، عشق رفتن است، عشق ماندن است، عشق زندگی است.
عمر که بی عشق رفت، هیچ حسابش مگیر
آب حیات است عشق، در دل و جانش پذیر

عشق برآمده از زندگی و سَرزندگی، در زمان‌های مختلف، در گونه‌ها و قالب‌های متفاوت ادبیات ایرانی و فارسی رخ می‌نماید تا آن‌گاه که جامۀ در خورِ خود را در غزل می‌یابد.

«غزل در عربی، مصدر ثلاثی مجرد (و اسم) است و به معنای مختلف اما متشابه سخن گفتن با زنان و عشق بازی و حکایت کردن از جوانی و محبت ورزیدن و وصف زنان به کار رفته است»4 و در اصطلاح شعر فارسی «غزل اشعاری است بر یک وزن و قافیت با مطلع مُصَرَّع که حد معمول متوسط مابین پنج بیت تا دوازده بیت باشد و گاهی بیشتر از آن تا حدود پانزده و شانزده بیت و به ندرت تا نوزده بیت نیز گفته‌اند، اما از پنج بیت کمتر، چون سه، چهار بیت باشد، می‌توان آن را غزل ناتمام گفت و کمتر از سه بیت را به نام غزل نشاید نامید.

کلمه غزل در اصل لغت، به معنی عشق بازی و حدیث عشق و عاشقی کردن است و چون این نوع بیشتر مشتمل بر سخنان عاشقانه است، آن را غزل نامید‌ه‌اند، ولیکن در غزل‌سرایی حدیث مغازله شرط نیست بلکه، ممکن است متضمن مضامین اخلاقی و دقایق حکمت و معرفت باشد و از این نوع غزل‌های حکیمانه و عارفانه نیز بسیار داریم»5.

اگر چه برخی بر این باورند که «سرود یا سرودهای خسروانی، چکامه، فهلویات و ترانه، اشعار غنایی ادبیات ایرانی در پیش از اسلام بوده است و شاید هسته‌های اصلی غزل به مفهوم دیرین را بتوان در این سروده جستجو کرد»6 اما بی‌تردید غزل فارسی به مفهوم امروزین آن از آن زمان زاده شد که سرنوشت خویش را از نسیب و تشیب قصیده جدا کرد.

غزل بدین‌سان با

سنایی در قرن ششم آغاز می‌شود و در دو تنۀ نیرومند و پایای عارفانه و عاشقانه رشد می‌کند. خاقانی، عطار، عراقی و مولانا سرآمد شاعران عرفانند و انوری، ظهیر، جمال، کمال و سعدی شاعران عشقند.

غزل عارفانه و عاشقانه در سیر تکاملی خود در غزل‌های ناب حافظ به هم می‌پیوندند و اوج می‌گیرند و بدین سان حافظ اوج غزل عارفانه و عاشقانه می‌شود و کلام را از فرش به عرش می‌برد.

هر نوع واسطه و میانه بودن غیر در این رابطه موجب ابطال اتحاد این سه اصل ( عشق و عاشق و معشوق ) می‌شود . لذا در این مقام مکاتب و عقیده های فرصت طلب و احکامی جایی ندارند و دکانشان تعطیل است . در میان بودن غیر در این رابطه موجود ابطال اتحاد سه اصل ( عشق و عاشق و معشوق ) می‌شود که بنا به نشانی تاریخ و داستانهای مورخین ، اقوام زیادی به گمراهی کشیده شده اند و در جهنم بی عشقی سوخته اند .

البته برای راه افتادن هر طفلی، مربیانی لازم است و بعد دیگر با خودِ اوست که کدام طرف برود و مسلماً همیشه این طفل از مشاورت های لازم برخوردار خواهد بود . فقط مشورت نه تکلیف و مرجع تقلید . نمی‌خواهم مستقیماً به جنایات مذهبی که انسان ها را از خدای شان دور نموده اشاره کنم که به دلیل به دست آوردن قدرت ، سعی نمودند در میان عاشق و معشوق نقشی برای خود پیدا کنند . ولی همگی محکوم به سقوط شده اند و خواهند شد . نمونه تاریخی آن قرون وسطی در اروپا و جنایات علیه علم و بشریّت که البته بسیاری از حکومت های جاهل آسیایی هم موجب انجراف انسان ها از راه عشق به خالق خویش شدند . بنابراین بین عاشق که مخلوق است و معشوق که خالق می‌باشد ، هیچ فاصله ای نیست تا کسی بتواند برای خود جایی و مکانی بیابد .

پیر ریاضت ما عشق تو بود یارا

گر تو شکیب داری طاقت نماند ما را

پنهان اگر چه داری ، چون من هزار مونس

من جز تو کسی ندارم پنهان و آشکارا

این‌که عرایس و عشاق در ادبیات فارسی چه نقشی داشته‌اند؟ سی‌نامه‌ها و ده‌نامه‌ها برای چه نگاشته شده‌اند؟ مثنوی‌های دل‌انگیز نظامی چگونه سروده شد؟ هفت شهر عشق عطار چگونه طی شد؟ شمس در مولانا چگونه آتش زد؟ و حافظ چگونه واژه را به عرش برد؟ حکایتی است که نقل و نقد آن زمان و جای در خور می‌طلبد، اما «همان گونه که شعر فارسی آغاز شکفتگی و پایه‌های نخستین خود را به رودکی، حماسه‌های شکوهمند و دلیرانۀ خویش را به فردوسی، شاهکارهای جاویدان اشعار و غزلیات عرفانی را به عطار و مولوی و حافظ»7 مدیون است، زبان غنایی و غزلیات عاشقانه و نثر دلاویز خود را مرهون سعدی است.

شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی در اوایل قرن هفتم، قرن اوج غزل در شیراز، زاده شد و در سال 691هـ.ق در همان جا درگذشت.

دغدغه عشق برای سعدی، دغدغه‌ای جاودان است و به همین دلیل است که در گلستان باب «عشق و جوانی» را گشوده است و در بوستان به «عشق و شور و زیبایی» پرداخته است و در غزل هایش عشق را جاودانه کرده است

 خـاک سعدی شیراز بوی عشق آید
هزار سال پس از مرگ او گرَش بویی

سعدی یگانه‌ای است که سحر کلامش به غایت اعجاز دست می‌یازد و از آن روست که ذکر جمیلش در افواه عوام افتاده و صیت سخنش در بسیط زمین رفته. شیخ بزرگ، گلستان را برای نُزهت ناظران و فُسحت حاضران در حُسن معاشرت و آداب محاورت، در لباسی که متکلمان را به کار آید و مترسلان را بلاغت بیافزاید، تصنیف نمود و بوستان را بر مبنای حکمت بنیان نهاد. با این همه تار و پود شیخ را از عشق سرشته‌اند، عشق برای او «آغاز هست و انجام نیست»، از این رو غزل‌های خویش را عاشقانه سروده است.

دغدغه عشق برای سعدی، دغدغه‌ای جاودان است و به همین دلیل است که در گلستان باب «عشق و جوانی» را گشوده است و در بوستان به «عشق و شور و زیبایی» پرداخته است و در غزل هایش عشق را جاودانه کرده است.

گویند روی سرخ تو سعدی چه زرد کرد
اکسـیر عشـق در مِسَـم آمیخت زر شدم

سعدی عشق شناس و عشق ورز است و در شعرهایش عیان:

عشق سعدی نه حدیثی است که پنهان ماند
داستـانی است که بر هر سـر بازاری هست

***

سعدیا زنده عاشقی باشد
کـه بمـیرد بر آسـتان نیاز
به باور شیخ شوق و صبر دو همدمان عشقند و وصل چارۀ عشق:
ز حد بگذشت مشتاقی و صبر اندر غمت یارا
به وصـل خـود دوایـی کـن دل دیـوانۀ ما را
عـلاج درد مـشتـاقان طـبیب عـام نـشنـاسد
مـگر لیـلی کـند درمـان غـم مجـنون شیدا را
و به هر حال گسستن از عشق سعدی را نشاید و هر چه کوشد آن را نیابد:
گفتـم: آهـن دلـی کـنم، چنـدی
نـدهـم دل بـه هـیـچ دلـبـندی
وآن که را دیده در دهان تو رفت
هـرگـزش گـوش نـشـنود پندی
بـه دلـت، کـز دلـت بـه در نـکنم
سـخت تـر ز این مخواه سوگندی
 بی‌هیچ تردید، سعدی از عاشق‌ترین شاعران ایران زمین است و عاشقانه‌هایش، ماندگارترین و لطیف‌ترین عاشقانه‌ها و قول خودش گواه:
بر حدیث من و حسن تو نیفزاید کس
حد همین است سخندانی و زیبایی را

ابوسعید

در دو مبحث گذشته آوردم که هستیِ موجود ، رقص کنان به بودن خود ادامه می دهد و انسان که ذرّه ای ناچیز از آن است ، ناآگاهانه و برخی هم آگاهانه ، هم جهت و در راستای هستی هم رقص است . ضمن اینکه دارای دو جزء تن و دل می‌باشد .

دل وقت سماع بوی دلدار بَرد

ما را به سراپرده اسرارد بَرد

این زمزمه مرکب مَر روح تو را

بر دارد و خوش به عالم یار برد

در ادبیات شیرین و گرانبهای فارسی ، مجموعه های بسیار غنی در رابطه با اتجاد عشق و عاشق و معشوق وجود دارد . این گنجینه های عظیم ، همواره گویای مهر و محبت و رابطه عمیق و گیرای عاشق و معشوق بوده است . مسلماً همه شما عزیزان از لیلی و مجنون ، شیرین و فرهاد و وامق و عذرا ، کم و بیش شنیده اید .

در رابطه بین خالق و مخلوق ، در رابطه عاشقانه انسان با خالق خویش ، اُدبای عارف ما غزلیات و قصیده های فراوانی سروده اند . عشق و پرستش ، همواره دو واژه بهم پیوسته بوده اند ؛ ولی ما در دوران تحصیل مدرسه ای ، کمتر از این گوهرها شنیده ایم و البته این کمبود ، ریشه در نوع بینش مذهبی محیط زندگی مان داشته است که به موقع ، به تفسیر کوتاه تاریخی آن خواهیم پرداخت و در زندگی روزانه خود هم در مورد عشق به خالق چیز زیادتری از اجرای احکام بی ثمر نیاموخته ایم . به همین دلیل هم ، کور و کر مانده ایم و عملاً از اصول وجودی هستی چیزی نشنیده ایم .

اسرار وجود خام و ناپخته بماند

و آن گوهر بس شریف ناسُفته بماند

هر کس به دلیل عقل چیزی گفته

آن نکته که اصل بود ناگفته بماند

گرایش و تلاش عاشق برای پیوستن به معشوق ، غیر قابل توقف است و به فنای او می‌انجامد . رقص و سماع طبیعت ، یک حرکت و اصلِ ذاتی است . لذا نمی توان آن را متوقف نمود . مثلاً حرکت اتم به دور هسته اتم و یا گردش زمین به دور خورشید و یا رشد یک دانه گیاه در دل خاک اگر متوقف شود از بین می‌رود و فاسد می‌شوند و باقی نخواهند ماند و این اصول به شکل علمی ثابت شده اند . در این هستی ، هر چیزی وظیفه ای دارد و هر حرکتی را مصلحت و حکمت لازم می‌باشد .

به قول شیخ شبستر :

اگر خورشید بر یک حال بودی

شعاع او به یک منوال بودی

ندانستی کسی کین پرتو اوست

نبودی هیچ فرق از مغز تا پوست

بسیار ساده می‌شود توجه نمود در روابط عشق بین دو نفر انسان ، هر دو طرف دارای جذابیّت عمیق درونی نسبت به یکدیگر هستند و گرایش ذاتی نسبت به هم دارند و دور کردنشان از هم موجب تلاش آنها برای با هم بودن می‌شود و این تلاش را همه عشاق برای معشوقشان دارند و حتی بعد از رسیدن به هم ، تلاش در حفظ با هم بودنشان می کنند .

تو دیدی هیچ عاشق را که سیری بود از این سودا

تو دیدی هیچ ماهی را که او شد سیر از این دریا

تو دیدی هیچ نقشی را که از نقاش بگریزد

تو دیدی هیچ وامق را که عذرا خواهد از عذرا

بود عاشق فراغ اندر چو اسمی خالی از معنی

ولی معنی چو معشوقی فراغت دارد از اسماء

تویی دریا منم ماهی چنان دارم که می‌خواهی

بکن رحمت بکن شاهی که از تو مانده ام تنها

صائب تبریزی

نگرش عمیق و زیبای عرفانی اُدبای عارف ما به هستی از طریق نظم فارسی بیان شده است که کاری بسیار مشکل است و این امر همیشه در تفاسیر محققان غیر ایرانی بعنوان توانایی خارق العاده ادبی بیان شده است . در دید ادیبان عارف ، رقص هستی چیزی جز تلاشِ موجودات برای رسیدن به کمال و محبوب نیست و یک عارف حق شناس کمال خویش را در رسیدن به معشوق و پیوستن به آن روح مقدّس که خود از او آمده است می‌بیند که نتیجه آن ، فنایِ ” من “ آن عارف می‌باشد . هر عارفی به شکلی و نوعی در تلاش ستایش معشوق است و با این ستایش لحظه به لحظه به تقرّب درگاه محبوبش در حرکت است . عارف با عقل خود نمی اندیشد و اصلاً عقل و منطق را مزاحم و سدِّ راهش برای رسیدن به معشوق می‌داند . تمامی وجودش عشق است و عشق ؛ و عشق را تعریفی نیست الاّ ، عشق .

در وصل هم ز عشق تو ای گُل در آتشم

عاشق نمی‌شود که بینی چه می کِشم

با آب عقل عشق به یک جوی نمی‌رود

بیچاره من که ساخته از آب و آتشم

دیشب سرم به بالش ناز وصال و باز

صبح است و سیل اشک به خون شُسته بالشم

پروانه را شکایتی از جور شمع نیست

عُمریست در هوای تو می‌سوزم و خوشم

شهریار

فرهنگ غنی فارسی با قدمت تاریخی اش همواره توانایی پیام رسانی عوالم عرفانی را داشته است . منظومه های برخی از عرفا که خود گنجینه های استدلالی در مباحث وجود و حرکت دم به دمِ هستی است ، به زبانهای مختلف ترجمه شده است . در پاره ای اوقات پیشنهاد نموده اند که برای درک مفهوم ، بهتر است علاقمندان ، ابتداء زبان فارسی را خوب بیاموزند . زیرا زیبایی لُغوی به همراه اوزان شعری در حدی است که معادلات زبان های غیر فارسی در بیان آن عاجزند . هر چند ناگفته نماند که برای فهم بیشتر ، حتی ما فارسی زبانان بر روی منظومه های زیادی ، تفاسیر ساده تری نوشته اند که بعداً اشاراتی به آن خواهیم نمود . چون با تداخل لغات غیر فارسی در فارسی و همچنین فراموشی بسیاری از لغات عمیق فارسی ، تفهیم متون قدیمی را بسیار مشکل نموده است .

هر که بیدار است او در خواب تر

هست بیداریش از خوابش بتر

چون به حق بیدار نبود جان ما

هست بیداری چو در بندان ما

  اوحدی

  معشوق را چه می نامند ؟

هر کسی هر چه که خواست ، هر کسی به زبان حال خودش ، هر موجودی با هر نوع صوتی که آرامش می‌یابد ، مرغی دو دو می‌کند و دیگری او او می‌کند ، آن دیگر هو هو ...

هر چه که به تو لذّت نزدیکی به معشوقت را می دهد آن گو . با کمی مطالعه در مورد موجودات اطرافمان می‌بینیم که هر رقاصی به نوعی می‌رقصد و هر پرده ای از موسیقی ، تأثیر خاصِ خودش را در تقرّبِ به معشوق در دل عاشق شکوفا می‌کند .

مثلاً سعدی می‌گوید :

چون دل ز هوای دوست نتوان پرداخت

درمانش تحمل است و سر پیش انداخت

یا ترک گُلِ لعل همی باید گفت

یا با الم خار همی باید ساخت

یا نظامی می‌گوید :

خدایا تویی بنده را دستگیر

بود بنده را از خدا ناگریز

تویی خالق بوده و بودنی

ببخشای بر خاک بخشودنی

و یا :

عبید ذاکانی

جانا بیا که بی تو دلم را قرار نیست

بیشم مجال صبر و سر انتظار نیست

دیوانه این چنین که منم در بلای عشق

دل عاقبت نخواند و عقلم به کار نیست

گر خواندنت مراد و گر راندنت آرزوست

آن کن که رأی توست مرا اختیار نیست

ما را همین بس است که داریم درد عشق

مقصود ما زِ وصل تو بوس و کنار نیست

ای دل همیشه عاشق و همواره مَست باش

کان کس که مست عشق نشد هوشیار نیست

با عشق همنشین شو از عقل بر شکن

کو را به اهل نظر اعتبار نیست

هر قوم را طریقی و راهی و قبله ای است

پیش عبید قبله بجز کوی یــار نیست

دوباره شب شده ام با ستاره های خودم

چه زود می گذرم از دوباره های خودم

کسی مرا به حقیقت نمی برد هرگز

مگر که راه برم با اشاره های خودم

خودم به حال خودم گریه می کنم آنقدر

که صفحه پر شود از اشکواره های خودم

در این تهاجم تکرار ، روز من مرده است

دوباره شب شده ام با ستاره های خودم
ارسالی از : رز - فائزه

خواهم که بر مویت هر دم زنم شانه
ترسم پریشان کند بسی حال هرکسی
چشم نرگست مستانه مستانه ، مستانه مستانه

خواهم که بر چشمت هر دم کشم سرمه
ترسم مجنون کند بسی مثل من کسی
چشم نرگست مستانه مستانه ، مستانه مستانه

یه شب بیا منزل ما
حل کن تو صد مشگل ما
ای دلبر خوشگل ما
دردت به جان ما شد
روح و روان ما شد

خواهم بر رویت هر دم کشم بسمه
ترسم که مجنون کند بسی مثل من کسی
چشم نرگست مستانه مستانه ، مستانه مستانه

خواهم که بر رویت هر دم زنم بوسه
ترسم که نالان کند بسی حال هر کسی
چشم نرگست مستانه مستانه ، دیوانه دیوانه

این شعر را دوست محترم سحر خانم فرستادن