درسگفتار اقتصاد سیاسی تهران



در درس‌گفتار اقتصاد سیاسی تهران در نظر داریم با مرور بر شیوه‌ی مدیریت شهری تهران طی سه دهه‌ی اخیر گذار مدیریت شهری تهران به مدیریت نولیبرالی و فرایند توسعه‌ی مناسبات سرمایه‌داری در تهران را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

به طور کلی، در نظام سرمایه‌داری، شهر، علاوه بر آن‌که مکان مهم گردش و تحقق ارزش است در خلق ارزش نیز نقش تعیین‌کننده‌ دارد. در عرصه‌ی اقتصاد سیاسی، تخریب و بازسازی مداوم شهرها سازوکاری پیوسته برای خلق مازاد و نیز ایجاد مجراهایی برای جذب منابع سرمایه‌ی مازاد بوده است. در این فرایند، شهر وسیله و تمهیدی در خدمت تولید و جذب سرمایه‌های مازاد، یعنی اساساً کالبدی در حال تخریب و بازسازی دایم در جهت نیازهای انباشت سرمایه بوده است.

تصاحب مستمر به مدد سلب مالکیت از عموم مردم، ازجمله به شکل تصاحبِ منابع مشترک و مشاع برای کسب سودهای خصوصی، جایگاه تعیین‌کننده‌ی نهادهای فرادولتی در تصرف و تجهیز و تخصیص منابع، نقش تعیین‌کننده‌ی سرمایه‌های مالی، تجاری، مستغلاتی و پیمانکاری و شکل‌گیری سرمایه‌های چندرگه در قالب نهادی بنگاه‌های غول‌پیکر چندرشته‌ای از مهم‌ترین ویژگی‌های اقتصاد سیاسی تهران طی سه دهه‌ی اخیر بوده است.

فرایند توسعه‌ی شهری ما فرایند سلب مالکیت‌، قطبی‌سازی، حصارکشی، به حاشیه‌راندن، به‌‌نشین‌گری و مبتنی بر مراقبت‌ها و نظارت‌های مستمر و تولید فضاهایی برای ایدئولوژی رسمی و پروپاگاندای سیاسی بوده است.فضاهای اصلی شهری تهران، فضاهایی تخصیص یافته به فرایندهای زادورشد سرمایه‌های مالی و تجاری و مستغلاتی بوده است. در چنین حالتی، پروژه‌های شهری نیز اساساً تعریف فرصت‌های سودآور سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌ها و یا تمهیدات کالبدی برای پروپاگاندای سیاسی ـ ایدئولوژیک بوده تا پاسخ به نیازهای شهروندان و ساکنان شهر.

تمامی بحران‌های حاد امروز ما به نمایان‌ترین شکل در فضای شهری مشهود است. بحران قطبی‌شدن اقتصادی و اجتماعی در شکل محله‌های متفاوت ثروتمندنشین و فقیرنشین، بحران مالی‌گرایی در شکل اشغال گران‌ترین فضاهای شهری توسط سرمایه‌ی مالی و تبلور بخش عمده‌ی دارایی‌های سمّی بانک‌ها در قالب مستغلات، بحران تقاضای مؤثر در شکل انبوه خانه‌های خالی در برابر انبوه نیازمندان به مسکن و سرپناه، و عدم دسترسی کافی به منابع موردنیاز برای بازتولید اجتماعی اعم از خوراک و بهداشت و پوشاک، آموزش و ورزش و تفریح، در برابر کالاشدگی روزافزون همه‌ی این ضرورت‌ها، بحران محیط زیست و هوا و خاک و آب آلوده در برابر محیط زیست کالایی‌شده،

/ 0 نظر / 78 بازدید