نهضت کربلا

نهضت کربلا از دیدگاه اهل سنت

نهضت امام حسین(ع)از نادرترین رخدادهایی است که تفکر انسانهارا به خود معطوف داشته است و در تاریخ اسلام ارزش والایی دارد. شهادت حسین بن علی(ع)حیات تازه ای به اسلام بخشیده، خونها رابه جوشش آورد و تنها را از رخوت خارج ساخت. امام حسین(ع)باحرکت قهرمانانه خود روح مردم مسلمان را زنده و احساس ذلت وزبونی و اسارت را که از اواخر حکومت عثمان بر روح جامعه اسلامی حکمفرما شده بود، تضعیف کرد.

آنچه امت اسلامی از زمان وقوع این حادثه عظیم تا امروز بر آن متفق است، این است که انقلاب کربلا هیبت و ابهت اسلام را که به علت حاکمیت فرمانروایان ضعیف النفس و تحقیر ارزشها و مقدسات دینی رو به افول گذارده بود، احیا کرد. حرکت امام حسین(ع)،حرکتی است مستمر برای همه نسلها و همه عصرها است.

این انقلاب تنها انقلابی است که اگر کلیه صحنه هایش چنان که بوده، تصویر شود، هیچ کس نمی تواند از بروز احساسها و عواطف فطری اش جلوگیری کند; زیرا این فاجعه به قول شافعی دنیا رالرزانده و نزدیک است قله کوهها را آب کند.

حادثه کربلا در میان اهل تسنن موجی ایجاد کرد که زبان و قلم دانشمندان آنان گاه ناخواسته و زمانی با شجاعت به توصیف وتجزیه و تحلیل آن پرداخته است. شوکانی در کتاب «نیل الاوطار»در رد بعضی از سخنوران درباری می گوید: به تحقیق عده ای از اهل علم افراط ورزیده، چنان حکم کردند که:

«حسین(ع)نوه پیامبر که خداوند از او راضی باشد. نافرمانی یک آدم دائم الخمر را کرده و حرمت شریعت یزید بن معاویه را هتک کرده است.» خداوند لعنتشان کند، چه سخنان عجیبی که از شنیدن آنها مو بر بدن انسان راست می گردد.

تفتازانی در کتاب «شرح العقاید» می نویسد:حقیقت این است که رضایت یزید به قتل حسین(ع)و شاد شدن اوبدان خبر و اهانت کردنش به اهل بیت پیامبر(ص)از اخباری است که در معنی متواتر است; هر چند تفاصیل آن متواتر نیست. درباره مقام یزید بلکه درباره ایمان او که لعنت خدا بر او و یارانش باد. توافقی نداریم.

جاحظ می گوید: منکراتی که یزید انجام داد، یعنی قتل حسین(ع)وبه اسارت گرفتن زن و فرزند او و ترساندن اهل مدینه و منهدم ساختن کعبه، همه اینها بر فسق و قساوت و کینه و نفاق و خروج ازایمان او دلالت می کند.

بنابراین، یزید فاسق و ملعون است و کسی که از لعن او جلوگیری کند، نیز ملعون است.

ابن حجر هیثمی مکی در کتاب «الصواعق المحرقه » می نویسد: پسرامام حنبل در مورد لعن یزید از وی پرسید. احمد در جواب گفت: چگونه لعنت نشود کسی که خداوند او را در قرآن لعن کرده است.

آنجا که می فرماید: «فصل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض و تقطعوا ارحامکم اولئک الذین لعنهم الله » و چه مفاسدی و قطع رحمی از آنچه یزیدانجام داد، بالاتر است؟!

عبدالرزاق مقرم در کتاب «مقتل الحسین » می گوید: به تحقیق گروهی از علما از جمله قاضی ابویعلی و حافظ ابن الجوزی وتفتازانی و سیوطی در مورد کفر یزید نظر قطعی داده اند و باصداقت تمام لعن او را جایز شمرده اند.

مولف کتاب «شذرات الذهب » می نویسد: در مورد لعن یزید، احمدبن حنبل دو قول دارد که در یکی تلویح و در دیگری تصریح به لعن او می کند. مالک و ابوحنیفه نیز هر کدام هم تلویحا و هم تصریحایزید را لعنت کرده اند; و به راستی چرا این گونه نباشد و حال آنکه او فردی قمار باز و دائم الخمر بود.

شیخ محمد عبده می گوید: هنگامی که در دنیا حکومت عادلی وجوددارد که هدف آن اقامه شرع و حدود الهی است و در برابر آن حکومتی ستمگر است که می خواهد حکومت عدل را تعطیل کند، بر هرفرد مسلمانی کمک کردن حکومت عدل واجب است; و از همین باب است انقلاب امام حسین که در برابر حکومت یزید که خدا او را خوارکند. ایستاد.

از سبط بن جوزی در مورد لعن یزید پرسیده شد. او در جواب گفت: احمد حنبل لعن او را تجویز کرده است، ما نیز به خاطر جنایاتی که درباره پسر دختر رسول خدا مرتکب شد، او را دوست نداریم; واگر کسی به این حد راضی نمی شود، ما هم می گوییم اصل، لعنت کردن یزید است.

حادثه کربلا چنان در قلوب نفوذ کرد که بسیاری از بزرگان اهل تسنن آن را در قالب شعر مطرح ساخته، اندوه خویش را ابرازکردند. امام شافعی که در دوستی اهل بیت زبانزد است. درباره نهضت کربلا چنین سروده است:

قتیل بلا جرم کان قمیصه صبیغ بماء الارجوان خصیب نصلی علی المختار من آل هاشم و نوذی بنیه ان ذاک عجیب لئن کان ذنبی حب آل محمد(ص) فذلک ذنب لست عنه اتوب هم شفعائی یوم حشری و موقفی و بغضهم للشافعی ذنوب

حسین(ع)کشته ای بی گناه است که پیراهن او به خونش رنگین شده وعجب از ما مردم آن است که از یک طرف به آل پیامبر درودمی فرستیم و از سوی دیگر فرزندانش را به قتل می رسانیم و اذیت می کنیم!

اگر گناه من دوستی اهل بیت پیامبر است، پس من هیچ گاه از آن توبه نمی کنم.

اهل بیت پیامبر(علیهم السلام)در روز محشر شفیعان من هستند واگر نسبت به آنان دشمنی داشته باشم، گناهی نابخشودنی است.

امام حسین(ع) در برابر معاویه

امام حسن(ع)در اثر توطئه ای شوم که از سوی معاویه تدارک دیده شد به شهادت رسید و جلوه های شکوهمند امامت در دیگر یادگارفاطمه و علی علیهماالسلام متجلی گشت. استبداد اموی جهت هدم امامت راستین و یاران دلباخته آن عزم را دو چندان کرد و با تهدید و ارعاب و ترفندهای عوامفریبانه به نابودی مکتب و راه امام علی و فرزندانش علیهم السلام همت گماشت. بدین جهت، رهبری و هدایت امت شرایط دشوار و طاقت فرسایی یافت. دوران دهساله امامت ابی عبدالله(ع) بیانگر مواضع وبرنامه های آن حضرت در مقابل این تحولات است که پیامها و درسهای ارزشمندی را فرا راه عاشقانش قرار می دهد و از سوی دیگر، سیره اخلاقی تربیتی آن بزرگوار را ازذخائر ازرشمند جهان اسلام و ازبایسته های پژوهشی است که بخش مهمی از آن ظهور و درخشش همین دوران مبارک است. نوشته حاضر نگاهی است اجمالی به یکی از مواضع و ابعاد زندگی سیاسی آن حضرت با عنوان «مبارزات امام حسین(ع)در دوران معاویه که محورهای زیر بیانگر جوانب آن می باشد.

اعلام منشور ولایت در سرزمین منا

شیعیان امام علی(ع)روزهای سختی را در حکومت معاویه سپری می کردند. تعداد زیادی از آنان توسط معاویه به شهادت رسیده وبسیاری دیگر فراری یا منزوی و در اضطراب و نگرانی به سرمی بردند. در منابر و اجتماعات اهانت به امام علی(ع) به صورت رسمی رواج یافته بود و دلهای عاشقان و دوستداران امیرمومنان راسخت جریحه دار کرده بود. اکنون دیدگان به سوی امام حسین(ع)دوخته شده و منتظر رهنمودهاو دستورهای آن حضرت است تا این سکوت مرگبار را بشکند و راهی به سوی افقهای حقیقت بگشاید. امام حسین(ع)همراه عبدالله ابن عباس و عبدالله ابن جعفر حج می گذارد. در سرزمین منی فرصتی دست می دهدتا امام(ع)از اصحاب پیامبرو شیعیان و نیک مردان انصار دعوت کندو حقایق را برای آنان بازگو کند. بیش از هفتصد تن گرد امام اجتماع می کنند که دویست نفر آنان از اصحاب پیامبرند. حضرت بپاخاست و پس از حمد وثنای الهی، فرمود: «این تجاوزگر(معاویه)برما و شیعیان ما سختیها و ناملایماتی روا داشته است که خود دانسته و دیده اید یا به شما رسیده است. می خواهم از شما درباره حقیقتی جویا شوم. اگر راست گفتم، آن را تصدیق کنید و در صورتی که خلاف گفتم،مرا تکذیب کنید. سخنم را بشنوید و گفتارم را بنویسید. سپس هنگامی که به سوی شهرها و قبایل خویش بازگشتید، هر آن کس را که مورد وثوق و اطمینان دانستید به آنچه از حقوق ما می دانید، دعوت کنید. من از آن می ترسم که حق ولایت از بین رود و مغلوب گردد،اگرچه خدا نور خویش را به رغم خواست کافران، غالب خواهدگردانید.»

سپس آنچه از قرآن و سنت پیامبر(ص)درباره پدر و مادرش واهل بیت(علیهم السلام )بود، برای آنان قرائت کرد. همگی گفتند: «اللهم نعم قد سمعنا و شهدنا» ; همین طور است ما خود شنیدیم و افراد مورد اعتماد برای ما آنچه فرمودید، نقل کردند.

سپس حضرت فرمود: «شما را به خدا سوگند می دهم آیا می دانید که پیامبر(ص) علی(ع)را در غدیر خم به امامت منصوب کرد و مردم رابه ولایت او فرا خواند و دستور داد که این پیام را حاضران به غایبان برسانند؟» همگی گفتند: «بلی ما شنیدیم.» (1)

بدین ترتیب، امام(ع)در آن اجتماع بر حقیقت امامت تاکیدورزیده و رسالت و مسوولیت خواص را برای ترویج مکتب اهل بیت(علیهم السلام)و مبارزه با استبداد اموی ترسیم کرد. سخنرانی حضرت در مسجد پیامبر(ص)نیز در همین راستا است. مرحوم مجلسی می نویسد: به معاویه گفتند: دیدگان به سوی حسین(ع)است. کاری کن که اومنبر رود و خطابه ایراد کند; از چشم مردم خواهد افتاد; زیراتوانایی خطابه ندارد. معاویه گفت: این را درباره برادرش حسن ابن علی تجربه کردم، به رسوایی مامنجر شد.

سرانجام اصرار زیاد مردم باعث شد از امام حسین(ع)بخواهد به منبر رود و با مردم سخن بگوید. حضرت سخنرانی خود را با حمدوثنای الهی آغاز کرد. دراین حال مردی گفت: کیست که خطابه می کند؟ حضرت فرمود: ماییم حزب پیروز الهی و عترت رسول خدا که نزدیکترین فرد به او هستند و اهل بیت پاکیزه او ویکی از دو چیز گرانبها که عدل قرآن قرار داده شده، همان کتاب که باطلی از پیش رو و پشت سر اوراه نمی یابد، آگاه به تاویل قرآن و روشنگر حقایق آن هستیم. مارا اطاعت کنید که اطاعت ما واجب است; زیرااطاعت ما مقرون به اطاعت خدا و رسول او گشته است. خداوند متعال می فرماید: «اطاعت کنید خدا و رسول او و صاحب فرمان از خودتان را و هرگاه در چیزی نزاع داشتید، آن را به خدا و پیامبر بازگردانید. اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارید، این برای شما بهتر وعاقبت و پایانش نیکوتر است.» (2)

و فرموده: «هنگامی که خبری از پیروزی یا شکست به آنها برسد،آن را شایع می سازند در حالی که اگر آن را به پیامبر و پیشوایان که قدرت تشخیص کافی دارند. بازگردانند از ریشه های مسایل آگاه خواهند شد و اگر فضل و رحمت خدا برشما نبود، جز عده کمی همگی از شیطان پیروی می کردید.» (3)

شما را برحذر می دارم ازاین که به ندای شیطان گوش فرادهید; زیرا شیطان دشمن آشکار شما است. و در آن صورت از دوستان شیطان خواهید شد. دوستانی که شیطان به آنان می گوید: امروز هیچ کس ازمردم بر شما پیروز نمی گردد و من همسایه شما هستم اما هنگامی که دوگروه(کافران و مومنان مورد حمایت فرشتگان در جنگ بدر)دربرابر یکدیگر قرار گرفتند، به عقب برگشت و گفت: من از شما بیزارم. (4) که در این صورت «مثل کافران جنگ بدر»مورد ضربه شمشیرها و نیزه ها «از سوی ملائکه » قرار خواهید گرفت و در آن هنگام ایمان فردی که از پیش ایمان نیاورده است یاکارنیکی را انجام نداده است نفعی به او نخواهد رساند.

در این موقع، معاویه گفت: «حسبک یا اباعبدالله فقد ابلغت »; کافی است ای اباعبدالله، حق سخن را ادا کردی. (5)

2- اعتراض به ولایتعهدی یزید

معاویه تصمیم به ولایتعهدی یزید گرفت. راهی حج شد; به مدینه آمد و از مردم برای او بیعت گرفت. سپس منبر رفت و یزید را این چنین ستود: یزید دانا به سنت و قرآن شناس است و حلم و بردباری اش برسنگهای سخت افزون است. امام حسین(ع)برخاست و پس از ستایش خدا و درود بر پیامبر(ص)فرمود: هرگز سخنوری هرچند سخن به تفصیل گوید نتوانسته است حق اندکی ازصفات ممتاز پیامبر(ص)را ادا کند. ای معاویه! از واقعیت دورمانده ای، سپیده صبح تاریکی شب را رسوا ساخته و نور خورشید پرتوروشنایی چراغ را بی فروغ ساخته است. در برتری برخی سخن به زیاده گفتی و در گزینش عده ای حق دیگران را ضایع کردی و از بیان فضیلت صاحبان آن بخل ورزیدی و بیش از حد ستم رواداشتی. نشد که اندکی از فضیلت صاحبان حق را بپردازی و در همان حال شیطان بهره فراوان و نصیب کامل خویش را برنگیرد. دانستم آنچه درباره یزید از سیاستمداری و کمالش گفتی، می خواهی مردم را بااین سخنان به اشتباه اندازی. گمان می کنی انسانی ناشناس و دوراز چشم مردم را تعریف می کنی و از آنچه فقط خودت به آن دست یافته ای، خبر می دهی. «فخذ لیزید فیما اخذبه من استقرائه الکلاب المتهادشته عندالتحادش و الحمام السبق لاترابهن و القیناث ذوات المعازف وضروب الملاهی تجده ناصرا» ; وهمین کارهایی که یزید کرده، بگیر; همین که سگان را به حال پارس و گلاویزی می خواند و کبوتران بازی را به سوی همقطارانش و نیز کنیزکان آوازه خوان و انواع بیهوده گری و هوس بازی هایش کافی است که تو را در وصف خویش یاری کرده باشد.

سپس فرمود: قصدی را که برای ولایتعهدی یزید داری فروگذار ورهاکن، چه نیازی داری که افزون برهمه کارهای بدی که کرده ای بااین گناه نیز خدا را ملاقات کنی. (6)

افشای جنایات معاویه

جهت دیگری که بیانگر مبارزات آن حضرت است نامه ای است که درآن جنایات معاویه و ستمگری هایش شمارش کرده، حکومت معاویه رافتنه ای سهمگین بر امت قلمداد می کند. قسمتی از آن چنین است: مگرتو نبودی که حجر و یاران عابد و خاشع حق را کشتی، همانان که ازبدعت ها نگران و بی تاب می گشتند و امر به معروف و نهی از منکرمی کردند؟ آنان را پس از تعهدات محکم و تضمین های مطمئن به طرزظالمانه و تجاوزکارانه کشتی، در برابر خدا گستاخی ورزیدی و عهدو پیمان الهی را سبک شمردی. مگر تو قاتل عمرو ابن الحمق نیستی،همان که از زیادی عبادت صورت و پیشانی اش پینه بسته بود؟ او راپس از تعهدات و تضمین هایی کشتی که اگر به حفاظت شدگان درکوهساران داده می شد، از قله های آن فرود می آمدند. مگر تونیستی که زیاد را در دوره اسلام به خویشتن منسوب گردانیدی و او را پسرابی سفیان قلمداد کردی، با این که رسول خدا(ص)حکم کرده که فرزندمتعلق به بستر(پدر و مادر)است و پاداش مرد زناکار را سنگ است.

آنگاه او را برمسلمانان مسلط ساختی تا آنان را بکشد و دست وپایشان را قطع کند و بر تنه درخت به دارشان آویزاد؟ پناه برخدا، ای معاویه! گویا تو از این امت نیستی و ایشان از تونیستند. مگر تو آن خضرمی را نکشتی که ابن زیاد درباره او به توگزارش داده بود دارای دین علی(ع)است; و دین علی(ع) همان دینی است که پسر عمویش(ص)برآن بود; همان دینی که تو به نامش به این مقام نشسته ای; و اگر دین او نبود، بالاترین افتخارات تو واجدادت کوچهای تابستانی و زمستانی آنان بود و خدا به واسطه مابرای این که نعمتی گران ببخشد، سختیهای آن را از دوشتان برداشت. به من گفته ای که این امت را به فتنه مینداز. من فتنه ای سهمگین تر از حکومتت برامت نمی یابم; و نیز گفته ای: به مصلحت خویش و دین و امت محمد(ص)بیندیش. به خدا قسم، کاری بهتر ازجهاد علیه تو نمی شناسم. بنابراین، هرگاه به انجام آن اقدام کنم، مایه تقرب به پروردگار من است و در صورتی که به انجامش نپردازم، از خدا برای حفظ دینم آمرزش می طلبم و از او توفیق انجام آنچه او دوست می دارد و می پسندد، خواستارم.

سپس حضرت در ادامه می فرماید: بدان که خدا را دیوانی است که هرکار کوچک و بزرگ به حساب می کشد و شمارش می کند. بدان که خدافراموش نمی کند که تو به مجرد گمان افراد را می کشی و به محض وارد آمدن اتهامی دستگیر می سازی و پسری را به حکومت نشانده ای که باده می نوشد و سگبازی می کند، تو را می بینم که خویشتن به گناه و عذاب در انداخته ای و دینت را تباه کرده ای و رعیت راضایع ساخته ای. (7)

یادآوری رسالت ها

استبداد اموی جامعه اسلامی را دچار فسردگی و رکود کرده، زمینه تجاوز و ستمگریهای بیشتر آنان گشته بود. هشدار به جامعه ویادآوری رسالتها و مسوولیتهای سنگین آنان از ضرورت های فوری آن بود; و چه فردی شایسته تر از ابی عبدالله الحسین(ع)و چه موقعیتی والاتر از حج.

براین اساس، حضرت در اجتماع شکوهمند مردم در سرزمین منی به سخنرانی پرداخت و وظیفه امر به معروف ونهی از منکر را به مردم و دانشمندان یادآور شد. حضرت در آغاز درباره اهتمام به امر به معروف و نهی از منکر فرمود: ای مردم! از آنچه خدا بدان اولیای خود را پند داده، پندگیرید مانند بدگفتن او از دانشمندان یهود، آنجا که می فرماید: چرا دانشمندان نصاری و علمای یهود آنان را از گفتار گناه آمیز وخوردن مال حرام نهی نمی کنند؟ چه زشت است عملی که انجام می دادند. (8) و نیز فرموده است: کافران بنی اسرائیل بر زبان داود وعیسی ابن مریم، لعن و نفرین شدند. این به خاطر آن بود که گناه وتجاوز می کردند. تا آنجا که فرمود: چه بدکاری انجام می دادند. (9)

خداوند آنها را بدین خاطر نکوهش کرده که از ستمکارانی که میان آنها بودند، کار زشت و فساد می دیدند و آنها را نهی نمی کردند; زیرا در مال آنان طمع داشته و از قدرت آنان می ترسیدند با این که خداوند می فرماید: از مردم نترسید و از من بترسید. (10)

سپس عالمان را مورد خطاب قرار داده، می فرماید: شما ای جماعت که معروف به دانش و نامور به خوبی و معروف به خیرخواهی هستید وبه وسیله خدا در دل مردم مهابتی دارید; شرافتمند از شما حساب می برد و ناتوان شما را گرامی می دارد...

من می ترسم عذابی از عذابهای الهی برشما فرودآید; زیرا شماهااز کرامت خدا به منزلتی رسیدید که بردیگران برتری یافته اید. بندگان مؤمن به خدا، گرامی داشته نمی شوند ولی شما به خاطر خدادر میان بندگان الهی ارجمندید. این در حالی است که می بینید که پیمانهای خدا شکسته شده و هیچ عکس العمل و هراسی به خود راه نمی دهید. برای یک نقض تعهد پدران خویش بی تابی می کنید با این که تعهدرسول خدا خوار و بی مقدار شده، کورها و لالها و زمین گیرها در همه شهرها بی سرپرست مانده و برآن ها ترحم نمی شود، شما به اندازه مقام و در خور مسوولیت خویش کار نمی کنید و در مقابل کسی که اقدام می کند خضوع نمی کنید. برعکس به سازش و مسامحه با ظالمان خود را آسوده خاطر می داریدبا این که خداوند شما را فرمان داده که از کار خلاف باز ایستیدو دیگران را نیز نهی کنید; اما شما غافلید. مصیبت شما از همه مردم بزرگتر است; زیرا در حفظ مقام علما و دانشمندان ناتوان شدید. کاش کوشش می کردید. علت این ناتوانی این است که جریان امور و احکام به دست دانشمندان الهی است که امین برحلال و حرام اویند; ولی این مقام از شما گرفته شده است. بدین جهت، که شما ازحق متفرق شدید و درباره روش پیغمبر باوجود دلیل روشن دچار اختلاف شدید. اگر براذیت و آزارها شکیبابودید و در راه خدا مشکلات را متحمل می شدید، زمام امور الهی به شما برمی گشت و از طرف شما دستور آن صادر می گشت و به سوی شماباز می گشت; اما برعکس شما خودتان ستمگران را به جای خویش جای دادید و امور الهی را به آنها واگذاشتید تا به شبهه کارکنند وبه شهوت ها و میلهای نفسانی خویش حرکت کنند. علت سلطه ستمگران گریز شما از مرگ و خوش بودنتان به زندگی دنیا است که از شماجدا خواهد شد. (11)

اما متاسفانه این فریادها و خروشهای الهی برجان و قلب های غافل کارگر نیفتاد و دوباره هرکس به اندیشه دنیایی خویش مشغول وکارهای روزمره خویش را استمرار بخشید و چنان شد که بنی امیه احکام الهی را تعطیل کردند; نیکمردان تنها مانده میدان را به شهادت رساندند و تاریخ را برای همیشه سوگمند از بین رفتن حق وعدالت و حاکمیت امامت راستین ساختند.

تاکید براستمرار برائت

معاویه به مروان که ازکارگزاران حکومتی او بود، نامه نوشت واز او خواست دختر عبدالله بن جعفر را برای یزید خواستگاری کند. عبدالله تصمیم درباره این موضوع را به دائی فرزند خویش امام حسین(ع)واگذار کرد. امام فرمود: از خداوند خواستارم که موردپسندی از آل محمد را برای دختر عبدالله برگزیند. همگی در مسجداجتماع کردند. مروان در حضور مردم گفت: امیر مومنان معاویه به من دستور داده که هرقدر از مهر را که پدرش بگوید، قبول کنم وتمامی بدهکاری پدرش را بپردازم. افزون آن که صلح بین دو فامیل نیز برقرار خواهد شد. امام حسین(ع)پس از حمد و ثنای الهی وبیان فضایل اهل بیت(علیهم السلام)پاسخ داد: این که گفتی مهرش هرقدر باشد، معاویه قبول کرده، سوگند به جان خود که در صورت تصمیم، ما برمهر السنه چیزی اضافه نمی کنیم. و این سخن که بدهکاری پدرش هرچه باشد، پرداخت می کند، هیچ گاه زنان مابدهکاریهای ما را نپرداخته اند; و اما مصالحه و سازش، ما افرادی هستیم که به خاطر خدا با شما دشمنی کردیم و برای دنیا با شماصلح نخواهیم کرد. خویش نسبی نتوانسته است مانع از این کار شودتا چه رسد به ازدواج و خویشی سببی.

سپس حضرت دختر عبدالله را به عقد قاسم ابن محمد بن جعفردرآورد و باغی که خود در مدینه و به نقلی در سرزمین عقیق داشت. به دختر خواهر خویش بخشید. (12)

پی نوشتها:

1- الغدیر، ج 10، ص 161 و 162.

2- نساء، آیه 59.

3- همان، آیه 83.

4- انفال، آیه 48.

5- بحارالانوار، ج 44، ص 205 و206.

6- الغدیر، ج 10، ص 161 و 162 و استفاده از ترجمه الغدیر، ج 19، ص 250 و 251.

7- الغدیر، ج 10، ص 161 و 162 و استفاده از ترجمه الغدیر، ج 19، ص 250 و 251.

8- مائده، آیه 63.

9- همان، آیات 78 و79.

10- همان، آیه 47.

11- تحف العقول، ص 240، کلمات امام حسین(ع).

12- بحارالانوار، ج 44، ص 207.

نهضت کربلا از دیدگاه اهل سنت

نهضت امام حسین(ع)از نادرترین رخدادهایی است که تفکر انسانهارا به خود معطوف داشته است و در تاریخ اسلام ارزش والایی دارد. شهادت حسین بن علی(ع)حیات تازه ای به اسلام بخشیده، خونها رابه جوشش آورد و تنها را از رخوت خارج ساخت. امام حسین(ع)باحرکت قهرمانانه خود روح مردم مسلمان را زنده و احساس ذلت وزبونی و اسارت را که از اواخر حکومت عثمان بر روح جامعه اسلامی حکمفرما شده بود، تضعیف کرد.

آنچه امت اسلامی از زمان وقوع این حادثه عظیم تا امروز بر آن متفق است، این است که انقلاب کربلا هیبت و ابهت اسلام را که به علت حاکمیت فرمانروایان ضعیف النفس و تحقیر ارزشها و مقدسات دینی رو به افول گذارده بود، احیا کرد. حرکت امام حسین(ع)،حرکتی است مستمر برای همه نسلها و همه عصرها است.

این انقلاب تنها انقلابی است که اگر کلیه صحنه هایش چنان که بوده، تصویر شود، هیچ کس نمی تواند از بروز احساسها و عواطف فطری اش جلوگیری کند; زیرا این فاجعه به قول شافعی دنیا رالرزانده و نزدیک است قله کوهها را آب کند.

حادثه کربلا در میان اهل تسنن موجی ایجاد کرد که زبان و قلم دانشمندان آنان گاه ناخواسته و زمانی با شجاعت به توصیف وتجزیه و تحلیل آن پرداخته است. شوکانی در کتاب «نیل الاوطار»در رد بعضی از سخنوران درباری می گوید: به تحقیق عده ای از اهل علم افراط ورزیده، چنان حکم کردند که:

«حسین(ع)نوه پیامبر که خداوند از او راضی باشد. نافرمانی یک آدم دائم الخمر را کرده و حرمت شریعت یزید بن معاویه را هتک کرده است.» خداوند لعنتشان کند، چه سخنان عجیبی که از شنیدن آنها مو بر بدن انسان راست می گردد.

تفتازانی در کتاب «شرح العقاید» می نویسد:حقیقت این است که رضایت یزید به قتل حسین(ع)و شاد شدن اوبدان خبر و اهانت کردنش به اهل بیت پیامبر(ص)از اخباری است که در معنی متواتر است; هر چند تفاصیل آن متواتر نیست. درباره مقام یزید بلکه درباره ایمان او که لعنت خدا بر او و یارانش باد. توافقی نداریم.

جاحظ می گوید: منکراتی که یزید انجام داد، یعنی قتل حسین(ع)وبه اسارت گرفتن زن و فرزند او و ترساندن اهل مدینه و منهدم ساختن کعبه، همه اینها بر فسق و قساوت و کینه و نفاق و خروج ازایمان او دلالت می کند.

بنابراین، یزید فاسق و ملعون است و کسی که از لعن او جلوگیری کند، نیز ملعون است.

ابن حجر هیثمی مکی در کتاب «الصواعق المحرقه » می نویسد: پسرامام حنبل در مورد لعن یزید از وی پرسید. احمد در جواب گفت: چگونه لعنت نشود کسی که خداوند او را در قرآن لعن کرده است.

آنجا که می فرماید: «فصل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض و تقطعوا ارحامکم اولئک الذین لعنهم الله » و چه مفاسدی و قطع رحمی از آنچه یزیدانجام داد، بالاتر است؟!

عبدالرزاق مقرم در کتاب «مقتل الحسین » می گوید: به تحقیق گروهی از علما از جمله قاضی ابویعلی و حافظ ابن الجوزی وتفتازانی و سیوطی در مورد کفر یزید نظر قطعی داده اند و باصداقت تمام لعن او را جایز شمرده اند.

مولف کتاب «شذرات الذهب » می نویسد: در مورد لعن یزید، احمدبن حنبل دو قول دارد که در یکی تلویح و در دیگری تصریح به لعن او می کند. مالک و ابوحنیفه نیز هر کدام هم تلویحا و هم تصریحایزید را لعنت کرده اند; و به راستی چرا این گونه نباشد و حال آنکه او فردی قمار باز و دائم الخمر بود.

شیخ محمد عبده می گوید: هنگامی که در دنیا حکومت عادلی وجوددارد که هدف آن اقامه شرع و حدود الهی است و در برابر آن حکومتی ستمگر است که می خواهد حکومت عدل را تعطیل کند، بر هرفرد مسلمانی کمک کردن حکومت عدل واجب است; و از همین باب است انقلاب امام حسین که در برابر حکومت یزید که خدا او را خوارکند. ایستاد.

از سبط بن جوزی در مورد لعن یزید پرسیده شد. او در جواب گفت: احمد حنبل لعن او را تجویز کرده است، ما نیز به خاطر جنایاتی که درباره پسر دختر رسول خدا مرتکب شد، او را دوست نداریم; واگر کسی به این حد راضی نمی شود، ما هم می گوییم اصل، لعنت کردن یزید است.

حادثه کربلا چنان در قلوب نفوذ کرد که بسیاری از بزرگان اهل تسنن آن را در قالب شعر مطرح ساخته، اندوه خویش را ابرازکردند. امام شافعی که در دوستی اهل بیت زبانزد است. درباره نهضت کربلا چنین سروده است:

قتیل بلا جرم کان قمیصه صبیغ بماء الارجوان خصیب نصلی علی المختار من آل هاشم و نوذی بنیه ان ذاک عجیب لئن کان ذنبی حب آل محمد(ص) فذلک ذنب لست عنه اتوب هم شفعائی یوم حشری و موقفی و بغضهم للشافعی ذنوب

حسین(ع)کشته ای بی گناه است که پیراهن او به خونش رنگین شده وعجب از ما مردم آن است که از یک طرف به آل پیامبر درودمی فرستیم و از سوی دیگر فرزندانش را به قتل می رسانیم و اذیت می کنیم!

اگر گناه من دوستی اهل بیت پیامبر است، پس من هیچ گاه از آن توبه نمی کنم.

اهل بیت پیامبر(علیهم السلام)در روز محشر شفیعان من هستند واگر نسبت به آنان دشمنی داشته باشم، گناهی نابخشودنی است.

مصاحبه با آیت الله کریمی جهرمی

5- چرا اهل بیت(علیهم السلام)این همه برای مساله عاشورا وزیارت اهمیت قایل بودند؟

× الف- برای اینکه عاشورا نگهدارنده مذهب تشیع و بزرگترین پشتوانه شیعه و مایه سرافرازی جوامع شیعی و پیروان مکتب اهل بیت(علیهم السلام)است. شاید بتوان گفت مهمترین عاملی که شیعه را در طول تاریخ و در امتداد اعصار و قرون با وجود ضدیتها ومخالفتها و درگیریها و هجمه و حملات فراوانی که با آن مواجه بوده است. نگهداری کرده و حتی قتل های بی شمار فردی و دسته جمعی شیعیان که به دست ستمگران خیره سر در هر عصر و زمانی واقع شده،نتوانسته آنان را از صفحه خاک محو سازد و به دست فراموشی بسپارد بلکه پیوسته این مکتب مقدس و پیروان آن و دلدادگان خاندان پیغمبر در اقطار جهان رو به رشد و گسترش بودند. همین است که آنان عاشورا داشته و آن را زنده نگه داشتند. عاشورا وانقلاب عظیم آن که هرسال بدون استثنا تجدید خاطره می شود. مکتب اهل بیت را بیمه کرده و حیات ابدی بخشیده و شیعه را ازآسیب پذیری مصون داشته است.

رمز نفوذ تشیع در بلاد خارج و ممالک سنی نشین یا کشورهای مسیحی و غیر آن، همان عاشورا است و اگرچه شیعه سرمایه های عظیم متعدد و مراسم افتخارآمیز بسیاری دارد ولیکن هیچ یک از آن سرمایه های عظیم، مانند عاشورا و پیام عاشورا دارای جذبه و نفوذنیست و هیچ کدام نمی تواند بسان عاشورا احساس پاک و فطرتهای دست نخورده امتها را به نفع مظلومان و برای احیای روح حق طلبی و ظلم ستیزی تحریک کند. و نیز هیچ یک از مراسم و برنامه ها با همه عمق و اهمیتی که دارد، مانند عاشورا در تبلور مذهب تشیع و جامعه شیعی مؤثر و موفق نمی باشد. عاشورا فریاد مظلومیت اهل بیت پیامبراکرم(ص)است که از حلقوم میلیونها انسان علاقمند و شریف ودلبستگان به خاندان رسول الله در هرسوی جهان بلند می شود. عاشورا نهیب رعب انگیز مظلومان فرا روی ستمگران جامعه در هرنقطه و مکان و هر وقت و زمانی است.

یکی از دانشمندان یانویسندگان خارجی و ظاهرا انگلیسی راجع به اهتمام عظیم شیعه به مساله عاشورا می گوید: شیعه آن چنان است که هرجا باشد و در تمامی ظروف و شرایط در ایام عاشورا به عزا وسوگواری می پردازد و شیعیان هرجا باشند، در این ایام تشکیل مجلس و محفلی داده و مصائب و ظلمهایی را که برحسین بن علی(ع)در صحنه کربلا رفت، ذکر کرده و می خوانند و گریه می کنند. و بعد اومی گوید: من خود یک خانواده شیعه را در خارج دیدم که چون شب عاشورا فرا رسیده بود، در منزل خود مجلسی را ترتیب داده بودندو منبری را گذاشته و یک نفر بر بالای آن منبر نشسته و مصائب ورنجهای کربلا را برای یکی دو نفر که به سوگ نشسته و گوش به سخنان او می دادند، ذکر می کرد و باهم عزاداری می کردند.

این مقاومت بی نظیر شیعه برای احیای عاشورا این نکته را بازگومی کند که: اولا عاشورا ریشه ای بس عمیق در تارو پود شیعه دارد که با وجوداحتمال بروز هر مشکلی، این مراسم راترک نکرده بلکه اقامه می کند. ثانیا اینکه شیعیان خاندان رسالت به خوبی رمز بقاء خود راتشخیص داده و بلکه از روزهای اول وقوع حادثه هولناک کربلا به این نقطه رسیده اند که تا عاشورا هست و عاشورائیان آن روز راارج می نهند و زنده می دارند، در پهنه جهان، امتی زنده و سرافرازخواهند بود.

و این فکر و اندیشه و توجه و بینش به برکت الهام اهل بیت(علیهم السلام)و یادآوری مکرر آنان و پیشگام بودن آن عزیزان در بزرگداشت عاشورا است.

ب- و اما زیارتها: رمز اهمیت فراوانی که آن ذوات مقدسه برای زیارتها نشان داده و ابراز می داشتند این است که:

اولا حرکت مردمان مؤمن از نقاط دور و نزدیک و تحمل رنج سفر وبار انداختن در کنار قبور طیبه اولیاء خدا و خاندان عصمت وطهارت(علیهم السلام)یادآور آن عزیزان و موجب تداعی شدن خاطره آنان است و نیز تکریم و تعظیم از آن اولیاء بزرگ الهی است وقطعا از مصادیق بارز تعظیم شعائرالله است. زیارت آن قبور مطهرو حضور در آن مشاهد مشرفه از یکسو و دیدن حضور عاشقانه زائران و دیگر علاقمندان موجب مزید ایمان انسان است و آدمی را متوجه شدت علاقه شیعه و احیانا دیگر طوایف اسلامی به حضرات معصومین وخاندان جلیل عصمت و طهارت علیهم السلام می سازد.

و از جمله فواید عظیم و برکات بی شماری که بر زیارت اولیاءخدا وائمه طاهرین صلوات الله علیهم اجمعین مترتب است، خواندن زیارتنامه های مخصوص است. این صورت زیارتها مشحون ازمطالب عالیه معنوی و اخلاقی و صفات عالیه انسانی است و در حقیقت منشور تربیت نفوس است و از این رهگذر انسانها با اخلاق فاضله ومکرمتها و ایثار و مناعت و طبع و فداکاری و اهتمام به دین خدابار می آیند. بنابراین اگر ائمه اهل بیت آنگونه، امر زیارت رامهم شمرده و با اهمیت تلقی می کردند چون زیارتها حامل این همه اسرار و رموز و مصالح عالیه و رشد انسانی و نیل به مقامات معنوی است.

6- یکی از شیوه های اهل بیت(علیهم السلام)مناظره بوده و حتی شاگردانشان را به این مهم وادار می کردند، امروز ما چگونه می توانیم به این مهم اقدام کنیم؟

× تصور این جانب این است که امر مناظره برای کسانی که در حوزه با برکت و پرفیض قم بوده و با روش تدریس حوزه بویژه اسلوب وتدریس خارج آشنا می باشند، امری جا افتاده است; زیرا مبنا وروند دروس خارج این نیست که استاد برکرسی تدریس بنشیند ومطالبی را القا کرده و شرح دهد و مطلب را به پایان برساند بلکه اولا خود استاد، متعرض نظریه های مختلف شده، کسر و انکسار می کندو آراء و انظار را زیر و رو می نماید و بالاخره نظریه خود را باذکر ادله و براهین ترجیح می دهد و نیز شاگردان این گونه نیست که تعبدا مطالب استاد را بشنوند و در عین حال که تلامذه و شاگردان استادند، نقد کنندگان بر او می باشند و با کمال شهامت و جرات مطالب و نظریات خود را که درست برخلاف رای و نظر استاد است. بازگو می کنند و از نظریه خود دفاع می کنند و استاد برای ردنظریه شاگرد خود اقامه برهان می کند و باز شاگرد با تضعیف آن مطلب، نظریه خود را تایید می کند و گاهی مدتها این حالت وکشمکش علمی ادامه دارد تا شاگرد قانع شود و یا احیانا استاد ازنظریه خود برگردد.

این شکل درس گفتن و درس خواندن همان فن مناظره و مصداق بی عنوان آن است. بنابراین، آمادگی این معنی فراهم است واستعداد آن در نوع طلاب و فضلا محقق می باشد. در عین حال تفاوتهایی هم بین آن گونه مناظره های علمی با مناظره های اصطلاحی هست. لذا باید کلاسهای ویژه برای این موضوع ترتیب داد و مربیان کارکرده و فاضل وقت خود را صرف کنند و گروهی را کاردان و ماهربار بیاورند و یکی از طرق آن، این است که در هر فن و بحثی ابزار دست طرف مخالف را به خوبی شناسایی کنند. حرفها و استدلالات آنها وموضوعاتی را که بدان تمسک می کنند و روی آن می ایستند و به گمان خود میدان را برما تنگ می سازند کاملا بررسی شود و حتی اشکالات و استدلالات فرضی و احتمالی را مطرح سازند که اگر فرضا اوچنین بگوید ما چگونه از حق دفاع کرده و سخن ها و حرفهای سفسطه آمیز او را پاسخ دهیم البته باید در کنار آمادگی فکری وعلمی و داشتن اطلاعات کافی هم از ذوق سلیم و هم سلیقه مستقیم وهم وارستگی و پاکی خاصی برخوردار باشیم.

و در آخر، توجه دادن افراد به ضرورت این موضوع در همه ادوار واعصار می تواند گروهی را در هرجا برای تحقق این مهم بسیج کنند واشخاصی اظهار آمادگی کنند. در اهمیت این موضوع همین بس که هریک از امامان پاک ما بلکه کلا خاندان عصمت حتی احیانا زنانشان درمواقعی به مناظره با مخالفان خود نشسته و با منطق و استدلال وارائه ادله حلی و نقضی طرف مخالف را و سرجای خود نشانیده اند ومی دانیم کتاب بزرگ و پرارزش احتجاج طبرسی مجموعه مناظرات ومباحثاتی است که یکی از بزرگان دین با دشمنان داشته اند و نوعادر این مناظرات چهره زیبای حق ظاهر گشته و طرف مقابل بدان اقرار و اعتراف نموده است. مراعات و به کار بستن این امور باآنچه قبلا عرض شد، از آمادگی و استعداد نوع اهل قلم و مشتغلین حوزه علمیه براثر شیوه عالی تدریس که در آنجا دائر و رائج است. موضوع را آسان می کند و حوزه بااعتماد به لطف خداوند وهمکاری و همیاری و پرهیز از هرگونه فکر و نظری جز ترویج حق ودین خدا می تواند موفقیتهای خوبی را به دست بیاورد.

7- چگونه می توانیم اهل بیت(علیهم السلام)و فرهنگ آنان را به جهان اسلام معرفی کنیم؟

× به طور طبیعی دراین جهت و برای نیل به این هدف که هدفی بسیار عالی و خدا پسندانه است. دو راه به نظر می رسد; هرچند درموفقیت و تقریب هدف، یکسان نیستند بلکه تفاوت فاحش باهم دارند.

1- تبلیغات وسیع و گسترده از طریق رسانه های صوتی و تصویری ومکتوب و اعزام مبلغین فاضل و مایه دار و خصوصا مؤمن و دیندار به خارج و ممالک مختلف.

امروز که دنیا بر محور تبلیغات می گردد و هر فرد قدرتمند و یاگروه متشکلی می کوشند شبکه یا شبکه های رادیویی و یا تلویزیونی را در اختیار گرفته و یا روزنامه ها وهفته نامه و مجلات وسالنامه هایی را به خود اختصاص دهند و منویات و مقاصد و آراء وخواسته های خود را از این راه ها به جهانیان برسانند و علاوه می کوشند که همان برنامه ای را که دارند، با زیباترین وشیرین ترین و جذاب ترین صورتی برگزار نمایند و خود و آراء واندیشه های خود را درجهان مطرح سازند، زیبنده امت تشیع و پیروان مکتب اصیل و انسانساز اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام)نیست که با داشتن این وسایل و ابزار و رسانه های مختلف و گوناگون، تحرکی دراین جهت نداشته باشند یا اگر داشته باشند، ضعیف و نارساباشد. امروز شایسته است که از این رسانه های مختلف برای این مقصد انسانی استفاده کرد و به جاست که مسوولین مربوطه قسمت عمده و چشمگیری را

/ 0 نظر / 42 بازدید